Η οικολογία ως δύναμη μεγάλων κοινωνικών ανατροπών χωρίς βία

Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, όπου όλα συνδέονται με όλα, καμία μεγάλη σύγκρουση δεν είναι πραγματικά τοπική. Η βία, ο πόλεμος, σε ένα σημείο του πλανήτη μπορεί να γίνει ο σπινθήρας μιας πολύ μεγαλύτερης ανάφλεξης. Οι οικονομίες, οι κοινωνίες, οι αγορές, οι ενεργειακές ανάγκες και οι στρατιωτικές συμμαχίες δημιουργούν ένα παγκόσμιο δίκτυο αλληλεξάρτησης. Γι’ αυτό σήμερα η πολιτική της βίας και ο μιλιταρισμός, γίνονται ακόμη πιο επικίνδυνα.

Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, μια από τις μεγάλες διαφορές της οικολογικής πολιτικής από τις παραδοσιακές ιδεολογικές αντιπαραθέσεις. Για πολλές δεκαετίες, από την εποχή του Μαρξ, η βασική κοινωνική αντίθεση διατυπώθηκε ως αντίθεση ανάμεσα στην εργασία και το κεφάλαιο. Και όταν οι δύο πλευρές αντιμετωπίζονται ως μόνιμα αντίπαλες δυνάμεις, η πολιτική λογική μπορεί να οδηγήσει στην ιδέα της ανατροπής του ενός από τον άλλον. Η επανάσταση, η κατάληψη της εξουσίας, και τελικά η ανάγκη επιβολής της αλλαγής με τη βία και τη δύναμη των όπλων, αποτελούν μέρος αυτής της ιστορικής διαδρομής.

Η οικολογία ξεκινά, ή πρέπει να ξεκινά, από μια διαφορετική αφετηρία. Η βασική αντίθεση που αναδεικνύεται -πάντα κατά τη γνώμη μου- είναι ανάμεσα στη βιωσιμότητα και τη μη βιωσιμότητα. Και αυτή η αντίθεση δεν χρειάζεται να οδηγήσει σε βίαιη ανατροπή. Γιατί δεν υπάρχει, δεν είναι, ένας κοινωνικός αντίπαλος, που πρέπει να συντριβεί. Είναι ο τρόπος ζωής, παραγωγής και κατανάλωσης, που πρέπει να αλλάξει, επειδή τα φυσικά όρια του πλανήτη δεν διαπραγματεύονται.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η αλλαγή θα είναι εύκολη ή χωρίς συγκρούσεις. Σημαίνει όμως ότι μπορεί να είναι σταδιακή, δημοκρατική και αποφασιστική, χωρίς τη λογική της βίαιης ανατροπής. Η οικολογική μετάβαση απαιτεί υποχωρήσεις από όλους. Από το κράτος, τις επιχειρήσεις, τους καταναλωτές, τις κοινωνίες. Απαιτεί αλλαγή προτεραιοτήτων, περιορισμό της σπατάλης, διαφορετικό τρόπο παραγωγής και κατανάλωσης, εξοικονόμηση πόρων, προστασία της φύσης και μια διαφορετική αντίληψη για την ευημερία.

Δεν είναι μια επανάσταση που χρειάζεται όπλα. Είναι μια βαθιά κοινωνική αλλαγή, που γίνεται αναγκαία από την ίδια την ανάγκη επιβίωσης. Και ίσως αυτή να είναι η μεγάλη πολιτική πρόκληση της οικολογίας: να αποδείξει ότι μπορούν να υπάρξουν μεγάλες ανατροπές χωρίς βίαιες συγκρούσεις. Ότι η δημοκρατία μπορεί να αλλάζει βαθιά την κοινωνία. Ότι η ανθρωπότητα μπορεί να περιορίσει τον εαυτό της πριν την περιορίσουν τα όρια της φύσης.

Γιατί η βιωσιμότητα δεν είναι ιδεολογική πολυτέλεια. Είναι η προϋπόθεση για να υπάρχει μέλλον. ΓΙΑ ΝΑ ΕΧΟΥΜΕ ΕΙΡΗΝΗ!

Στέφανος Σταμέλλος

Https://www.e-ecology.gr
https://www.facebook.com/stefanos.stamellos