Η Γη δεν μας ανήκει. Ας σταματήσουμε να εργαλειοποιούμε τον φόβο

Έχω γράψει πολλές φορές για τον ανθρωποκεντρισμό, που χαρακτηρίζει την σημερινή κοινωνία, σε σημείο που να παρεξηγηθώ από ορισμένους. Αφορμή τώρα είναι τα δημοσιεύματα για τους πενήντα χιλιάδες, που έχασαν τη ζωή τους πρόωρα στην Ευρώπη από την ακραία ζέστη αυτό το καλοκαίρι, ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής. Με λίγα λόγια, η ακραία ζέστη μας έδειξε τα δόντια της με τον πιο σκληρό τρόπο και ο φόβος για το τι μας περιμένει έγινε καθημερινότητα. Όμως, αν προσέξουμε πώς συζητάμε για όλα αυτά, θα διακρίνουμε μια κάποια αλαζονεία.

Όλες οι αναφορές, οι ειδήσεις και οι προειδοποιήσεις έχουν ως κοινό παρονομαστή τον άνθρωπο. Φοβόμαστε για την επιβίωσή μας, για την οικονομία μας, για τις πόλεις μας. Λες και ο πλανήτης είναι ένα διαμέρισμα, που μας ανήκει, και ανησυχούμε μόνο μην πέσει το ταβάνι να μας πλακώσει. Αυτός ο απόλυτος ανθρωποκεντρισμός μάς τυφλώνει. Η Γη ΔΕΝ μας ανήκει. Είμαστε απλώς ένα από τα εκατομμύρια είδη που φιλοξενούνται εδώ. Όταν όμως μιλάμε για την καταστροφή, ξεχνάμε τη σιωπηλή καταστροφή της βιοποικιλότητας, τα ζώα που πεθαίνουν από τις τόσες ταλαιπωρίες και τα οικοσυστήματα που εξαφανίζονται.

Σήμερα, ο φόβος έχει γίνει εργαλείο. Τον αξιοποιούμε και τον επικαλούμαστε για να πετύχουμε ποικίλους στόχους, στόχους πολιτικούς, οικονομικούς, επιχειρηματικούς. Θα πει βέβαια κάποιος, μόνο έτσι τρομάζει ο κόσμος και κινητοποιείται. Δηλαδή ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Είναι όμως έτσι;

Εδώ πρέπει να αναρωτηθούμε κάτι πιο βαθύ. Πόσο μπορεί ο φόβος να φέρει καλά αποτελέσματα σε μια ελεύθερη κοινωνία; Μπορεί ο τρόμος να διαμορφώσει συνειδήσεις με λογική σκέψη και σεβασμό; Η απάντηση είναι ξεκάθαρα όχι. Σε μια ελεύθερη κοινωνία, ο φόβος είναι ο χειρότερος εχθρός της λογικής. Όταν βομβαρδίζεις τον πολίτη με πανικό, δεν τον βοηθάς να σκεφτεί· τον αναγκάζεις να αντιδράσει πρωτόγονα. Ο τρομαγμένος άνθρωπος γίνεται χειραγωγήσιμος. Κοιτάζει εγωιστικά πώς να σώσει μόνο το δικό του τομάρι. Ο φόβος δεν γεννάει υπεύθυνους πολίτες, γεννάει υπηκόους, που ζητούν προστασία.

Οι πραγματικές, αποτελεσματικές αλλαγές έρχονται μόνο μέσα από τη γνώση, τη λογική σκέψη και τον σεβασμό. Αντί να επιστρατεύουμε τον τρόμο, οφείλουμε να καλλιεργήσουμε την ατομική και συλλογική ευθύνη απέναντι στην πραγματικότητα. Η προστασία του περιβάλλοντος δεν μπορεί να βασίζεται στο ποιος θα φοβηθεί περισσότερο. Πρέπει να ξεφύγουμε από το «εγώ» μας, να σκεφτούμε ώριμα και να δούμε το «όλο».

Με λίγα λόγια, η σχέση μας με τον πλανήτη πρέπει να αλλάξει βάση. Να περάσουμε από τον εγωιστικό φόβο στον πραγματικό σεβασμό για κάθε μορφή ζωής. Η Γη θα επιβιώσει και χωρίς εμάς· το θέμα είναι αν εμείς μπορούμε να μάθουμε να ζούμε μαζί της, ως ισότιμα μέλη και όχι ως ιδιοκτήτες.

Στέφανος Σταμέλλος

https://www.e-ecology.gr
https://www.facebook.com/stefanos.stamellos/