Πράσινη μετάβαση, ναι. Αλλά για ποια ανάπτυξη; Πόση ανάπτυξη χωράει ακόμη στον πλανήτη; Και ποια ανάπτυξη έχουμε πραγματικά ανάγκη;

Διάβαζα ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο στο https://www.popaganda.gr/forecast/i-prasini-metavasi-echase-tin-koinonia/ με τίτλο «Η πράσινη μετάβαση έχασε την κοινωνία». Δεν χρειάζεται να πω περισσότερα, διαβάστε το. Από την οικολογική μου ταυτότητα όμως πιέζομαι να ανοίξω τη συζήτηση και σε άλλα θέματα, που αφορούν στην «πράσινη μετάβαση»

Η συζήτηση συνήθως περιστρέφεται γύρω από το κόστος της ενέργειας, τις επενδύσεις, την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τη δίκαιη κατανομή των οικονομικών ωφελειών. Όλα αυτά είναι σημαντικά. Όμως, μήπως έτσι παραμένουμε εγκλωβισμένοι στην ίδια αντίληψη, που μας οδήγησε στη σημερινή οικολογική κρίση; Στην αντίληψη ότι η οικονομία πρέπει να μεγαλώνει διαρκώς, η παραγωγή να αυξάνεται, η κατανάλωση να επεκτείνεται και η ενέργεια να γίνεται ολοένα περισσότερη;

Η οικολογική σκέψη οφείλει να θέσει ένα διαφορετικό ερώτημα: Πράσινη μετάβαση, ΝΑΙ, αλλά για ποια ανάπτυξη; Πόση ανάπτυξη και με ποια όρια; Δεν αρκεί να αντικαταστήσουμε τα ορυκτά καύσιμα με ανανεώσιμες πηγές, αν είναι να συνεχίσουμε να υπηρετούμε ένα μοντέλο αέναης μεγέθυνσης. Δεν αρκεί να γεμίσουμε τα βουνά με ανεμογεννήτριες, να καλύψουμε εκτάσεις με φωτοβολταϊκά και να επεκτείνουμε τα δίκτυα, χωρίς να συζητήσουμε πόση ενέργεια χρειαζόμαστε, για ποιες χρήσεις και για ποιο παραγωγικό πρότυπο.

Οι ανανεώσιμες πηγές είναι αναγκαίο μέρος της ενεργειακής αλλαγής. ΝΑΙ. Δεν αποτελούν, όμως, από μόνες τους ολοκληρωμένη οικολογική πολιτική. Όταν η μετάβαση υπηρετεί απλά τη διαρκή αύξηση της παραγωγής και της κατανάλωσης, υπάρχει ο κίνδυνος να αλλάζουμε τις πηγές ενέργειας, αλλά να διατηρούμε ανέπαφη τη λογική, που εξαντλεί τους φυσικούς πόρους και μετατρέπει κάθε τόπο σε πεδίο επενδυτικής αξιοποίησης.

Η πρόταση της οικολογίας για την αποανάπτυξη δεν σημαίνει να ζήσουμε χειρότερα. Σημαίνει να επαναπροσδιορίσουμε τι θεωρούμε ευημερία. Σημαίνει λιγότερη σπατάλη, λιγότερη εξάρτηση από την υπερκατανάλωση, ανθεκτικές τοπικές οικονομίες, επισκευή και επαναχρησιμοποίηση, δημόσια αγαθά προσβάσιμα σε όλους, περισσότερο ελεύθερο χρόνο, ουσιαστικές κοινωνικές σχέσεις και προστασία της φύσης. Σημαίνει επίσης να περιορίσουμε δραστηριότητες, που καταναλώνουν δυσανάλογα πολλούς πόρους, χωρίς να καλύπτουν πραγματικές κοινωνικές ανάγκες, και να ενισχύσουμε εκείνες που βελτιώνουν τη ζωή.

Και εδώ έρχεται μια ακόμη παράμετρος, που δύσκολα μπορούμε πλέον να αγνοήσουμε: η τεχνητή νοημοσύνη. Πόση ενέργεια, νερό και πρώτες ύλες θα απαιτήσει ένας κόσμος που σχεδιάζει να ενσωματώσει την AI σχεδόν σε κάθε δραστηριότητα; Πόσα νέα data centers, δίκτυα και ενεργειακά έργα θα χρειαστούν για να στηρίξουν αυτή την επέκταση; Μπορεί η τεχνολογία να βελτιώνει την αποδοτικότητα, αλλά τι συμβαίνει όταν η συνολική χρήση της αυξάνεται τόσο ώστε να απορροφά μεγάλο μέρος των εξοικονομήσεων; Αν κάθε νέα δυνατότητα δημιουργεί νέες απαιτήσεις σε υπολογιστική ισχύ και ενέργεια, τότε κινδυνεύουμε να μπούμε σε έναν νέο κύκλο αδιάκοπης επέκτασης: περισσότερη τεχνολογία, περισσότερη ενέργεια, περισσότερες υποδομές, περισσότερη κατανάλωση.

Η Πολιτική Οικολογία δεν μπορεί να διεκδικεί μόνο μια πιο πράσινη εκδοχή του σημερινού μοντέλου. Αμφισβητεί την ιδέα ότι η ποσοτική μεγέθυνση μπορεί να συνεχίζεται επ’ άπειρον σε έναν πλανήτη με πεπερασμένους πόρους. Δεν χρειαζόμαστε απλώς μια ανάπτυξη, που να μοιράζει δικαιότερα τα οφέλη της. Χρειαζόμαστε μια κοινωνία, που να αναρωτηθεί τι αξίζει να αναπτύσσει, τι πρέπει να περιορίσει και τι οφείλει να προστατεύσει.

Η πρόοδος δεν μετριέται μόνο με όσα παράγουμε και καταναλώνουμε. Μετριέται και με όσα διατηρούμε ζωντανά. Μετριέται με τη βιωσιμότητα και την αειφορία.

Στέφανος Σταμέλλος

https://www.e-ecology.gr
https://www.facebook.com/stefanos.stamellos/