Οι τόποι, που θα μείνουν όρθιοι.

Μια σκέψη στον πυρήνα της σύγχρονης οικολογικής και φιλοσοφικής αναζήτησης.

Η αντίληψη ότι η αξία ενός τόπου μετριέται μόνο με βάση την παραγωγικότητα, την υποδομή ή την οικονομική του εκμετάλλευση – «αξιοποίηση», είναι ακριβώς η νοοτροπία, που οδήγησε στη σημερινή περιβαλλοντική κρίση.

Υπάρχουν τόποι που, σήμερα, για τα μεγάλα σχέδια των «επενδυτών», μοιάζουν «άχρηστοι». Βουνά χωρίς δρόμους, ρέματα χωρίς φράγματα, κορυφές χωρίς πυλώνες. Τόποι που δεν μπήκαν στον χάρτη της «αξιοποίησης», είτε γιατί αντιστάθηκαν οι τοπικές κοινωνίες είτε γιατί, προς το παρόν, έμειναν εκτός σχεδιασμού. Αυτοί οι τόποι είναι που, αύριο, θα έχουν τη μεγαλύτερη αξία.

Σε μια χώρα, που προχωρά με ταχύτητα σε εκτεταμένη εγκατάσταση αιολικών σταθμών και μικρών υδροηλεκτρικών έργων, χωρίς ολοκληρωμένο χωροταξικό σχεδιασμό και χωρίς ουσιαστική εκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων, το φυσικό τοπίο μετασχηματίζεται ριζικά. Ορεινά οικοσυστήματα τεμαχίζονται, υδατικά ρεύματα εγκλωβίζονται, το ανάγλυφο αλλοιώνεται. Η έννοια του «ανέγγιχτου», του «παρθένου», γίνεται σπάνια.

Κι όμως, ακριβώς αυτή η σπανιότητα είναι που δημιουργεί τη νέα αξία. Οι περιοχές που θα γλυτώσουν -οι λίγες που θα παραμείνουν χωρίς βαριές παρεμβάσεις- θα αποτελούν στο μέλλον καταφύγια βιοποικιλότητας, χώρους αναφοράς για την επιστήμη, αλλά και πολύτιμους τόπους για την ανθρώπινη εμπειρία. Σε έναν κόσμο, που θα μετρά όλο και περισσότερο τις απώλειες, το αυθεντικό τοπίο δεν θα είναι πολυτέλεια. Θα είναι ανάγκη.

Το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο επιτακτικό, αν δούμε την ευρύτερη γεωπολιτική εικόνα. Σε περιοχές της Μέσης Ανατολής και της Δυτικής Ασίας, ενεργειακές υποδομές -σταθμοί παραγωγής, δίκτυα, ακόμη και ενεργοβόρες εγκαταστάσεις αφαλάτωσης- μετατρέπονται σε στόχους και καταστρέφονται μέσα σε λίγες ώρες. Ο πόλεμος δείχνει, με τον πιο βίαιο τρόπο, πόσο ευάλωτα είναι τα συγκεντρωτικά, τεχνικά συστήματα. Και πόσο εύθραυστη είναι η «ασφάλεια» που υπόσχονται.

Απέναντι σ’ αυτή την πραγματικότητα, η διατήρηση ζωντανών, λειτουργικών οικοσυστημάτων αποκτά και μια άλλη διάσταση, αυτή της ανθεκτικότητας. Ένα βουνό χωρίς δρόμους και τσιμέντο δεν καταρρέει. Ένα ελεύθερο ποτάμι συνεχίζει να ρέει. Ένα τοπίο, που δεν έχει μετατραπεί σε βιομηχανική περιοχή, μπορεί να στηρίξει ζωή, ακόμη και σε συνθήκες κρίσης.

Η επιλογή, λοιπόν, δεν είναι απλώς περιβαλλοντική. Είναι βαθιά πολιτική και στρατηγική. Οι τόποι, που σήμερα «γλιτώνουν», δεν είναι χαμένοι από την ανάπτυξη. Είναι αυτοί που κρατούν ανοιχτό το ενδεχόμενο ενός άλλου μέλλοντος. Και όταν η χώρα θα κληθεί να αποτιμήσει το κόστος των επιλογών της, αυτοί οι τόποι θα είναι το μέτρο σύγκρισης. Το αποτύπωμα του τι χάθηκε∙ και του τι -ευτυχώς- διασώθηκε.

Μια σκέψη που πρέπει να αγγίζει τον πυρήνα της σύγχρονης οικολογικής και φιλοσοφικής αναζήτησης.

Στέφανος Σταμέλλος

https://www.e-ecology.gr
https://www.facebook.com/stefanos.stamellos/