Παρέμβαση – Σχόλια επί του σχεδίου του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

Με την παρούσα παρέμβαση υποβάλλονται ενστάσεις, παρατηρήσεις και προτάσεις βελτίωσης επί του σχεδίου του νέου ΕΧΠ για τις ΑΠΕ. Το προτεινόμενο πλαίσιο παρουσιάζει σοβαρές θεσμικές οπισθοδρομήσεις, ασυνέπειες και κενά, που υπονομεύουν την προστασία του φυσικού αποθέματος, των υδάτων και του τοπίου της χώρας.

1. Κατάφωρη παραβίαση της θεσμικής υποχρέωσης για πενταετή αναθεώρηση (Ν. 4447/2016) https://www.lawspot.gr/nomothesia/n-4447-2016/arthro-5-nomos-4447-2016-eidika-horotaxika-plaisia/

Το ισχύον Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ θεσπίστηκε το 2008 (Αποφ. 49828/2008). Η καθυστέρηση αναθεώρησής του για 18 ολόκληρα χρόνια παραβιάζει ευθέως τη ρητή επιταγή του Άρθρου 5 παρ. 5 του Νόμου 4447/2016, ο οποίος επιβάλλει την αναθεώρηση των Ειδικών Χαρτών ανά πενταετία. https://www.e-nomothesia.gr/energeia/apophase-49828-2008-phek-2464b-3-12-2008.html

Η πολυετής αυτή αδράνεια της Διοίκησης επέτρεψε την άναρχη, υπερσυγκεντρωτική και ανεξέλεγκτη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ με βάση παρωχημένα επιστημονικά δεδομένα του 2008. Το γεγονός αυτό οδήγησε σε μη αναστρέψιμη αλλοίωση ευαίσθητων οικοσυστημάτων, καθώς οι τεχνολογικές προδιαγραφές (π.χ. μέγεθος ανεμογεννητριών) και οι κλιματικές συνθήκες έχουν μεταβληθεί ριζικά, καθιστώντας το παρόν σχέδιο μια καθυστερημένη προσπάθεια εκ των υστέρων νομιμοποίησης τετελεσμένων γεγονότων.

2. Φωτογραφική εξαίρεση των έργων με «πλήρη φάκελο»

Η προτεινόμενη αυτή προσέγγιση ακυρώνει την όποια προστατευτική ισχύ του νέου ΕΧΠ: Η πρόβλεψη ότι οι νέοι περιορισμοί δεν περιλαμβάνουν έργα που έχουν ήδη καταθέσει «πλήρη φάκελο» -ανεξάρτητα από το στάδιο αδειοδότησης στο οποίο βρίσκονται- αποτελεί θεσμικό εμπαιγμό. Αφήνει εκτεθειμένες τις πιο ευαίσθητες οικολογικά ζώνες. Εκατοντάδες έργα που σχεδιάστηκαν με το παρωχημένο και καταστροφικό πλαίσιο του 2008 θα υλοποιηθούν κανονικά, ακυρώνοντας στην πράξη κάθε νέα διάταξη προστασίας και δημιουργώντας τετελεσμένα γεγονότα εις βάρος του περιβάλλοντος.

3. Ανεπάρκεια του υψομετρικού ορίου των 1200μ.  Αναγκαιότητα μείωσης στα 800μ.

Το προτεινόμενο υψομετρικό όριο των 1200 μέτρων για την απαγόρευση αιολικών σταθμών κρίνεται επιστημονικά ανεπαρκές για το ανάγλυφο και το μικροκλίμα της Ελλάδας. Στη χώρα μας, η ζώνη των 800 μέτρων και άνω αποτελεί το πραγματικό όριο έναρξης των ευαίσθητων ορεινών, δασικών και υποαλπικών οικοσυστημάτων.

Στα 800μ. ξεκινούν οι κρίσιμες λεκάνες απορροής υδάτων, τα πυκνά δασικά συστήματα και οι περιοχές με υψηλό κίνδυνο διάβρωσης του εδάφους, που λειτουργούν ως κρίσιμη «τράπεζα» ζωής και κλιματικής σταθερότητας. Η διάνοιξη βαριών οδικών δικτύων και οι εκσκαφές για ανεμογεννήτριες πάνω από τα 800μ. προκαλούν μη αναστρέψιμο κατακερματισμό των ενδιαιτημάτων, παραβιάζοντας τη Σύμβαση της Φλωρεντίας για την προστασία του τοπίου. Ζητούμε την αυστηρή μείωση του υψομετρικού ορίου απαγόρευσης στα 800 μέτρα.

4. Ανεπαρκές πλαίσιο για τα έργα αντλησιοταμίευσης – Κίνδυνος εκβιομηχάνισης των ορεινών όγκων

Το προτεινόμενο ΕΧΠ εξομοιώνει λανθασμένα την αντλησιοταμίευση με τις κοινές, ήπιες τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας (συστοιχίες μπαταριών), αποτυγχάνοντας να εισάγει εξειδικευμένους, αυστηρούς περιορισμούς.

Λόγω της φύσης τους, τα έργα αυτά αποτελούν βαριές τεχνικές παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας που απαιτούν εκτεταμένες γεωμορφολογικές αλλοιώσεις (κατασκευή άνω και κάτω ταμιευτήρων, φραγμάτων, εκβραχισμών και σηράγγων). Η έλλειψη ειδικών ζωνών αποκλεισμού και ορίων σωρευτικής φέρουσας ικανότητας επιτρέπει τη χωροθέτηση αυτών των βαριών βιομηχανικών υποδομών σε ευαίσθητα ορεινά οικοσυστήματα. Ζητούμε τη θεσμοθέτηση διακριτού και αυστηρού χωροταξικού πλαισίου αποκλειστικά για την αντλησιοταμίευση, με γνώμονα την προστασία των τοπικών υδατικών πόρων και του ανάγλυφου των βουνών.

5. Στο απυρόβλητο τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ) εις βάρος των υδάτινων οικοσυστημάτων

Το νέο πλαίσιο αφήνει ουσιαστικά στο απυρόβλητο τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ). Η επιστημονική κοινότητα έχει αποδείξει ότι τα ΜΥΗΕ προκαλούν δυσανάλογα μεγάλη ζημιά σε σχέση με την ελάχιστη ενέργεια που παράγουν. Προκαλούν τον πλήρη κατακερματισμό των ποτάμιων οικοσυστημάτων, αλλοιώνουν τη φυσική ροή των υδάτων, στερεύουν ολόκληρα τμήματα ρεμάτων και καταστρέφουν την παρόχθια βλάστηση και την ιχθυοπανίδα. Τα ΜΥΗΕ πρέπει να αποκλειστούν οριζόντια από όλες τις προστατευόμενες περιοχές, τα πηγαία συστήματα και τα υδατικά σώματα υψηλής οικολογικής αξίας.

6. Αντιστροφή της ιεραρχίας σχεδιασμού και παράλειψη «Χαρτών Ευαισθησίας»

Το Υπουργείο προωθεί το Χωροταξικό των ΑΠΕ τη στιγμή που εκκρεμούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ) και τα Προεδρικά Διατάγματα για τις περιοχές Natura 2000. Επιστημονικά, ο καθορισμός των ζωνών προστασίας της φύσης πρέπει να προηγείται και να κατευθύνει τη χωροθέτηση των ΑΠΕ, και όχι το αντίστροφο.

Το σχέδιο αγνοεί τους διαθέσιμους Χάρτες Ευαισθησίας της Βιοποικιλότητας, που αποτυπώνουν κρίσιμους διαδρόμους μετανάστευσης και τροφοληψίας της ορνιθοπανίδας, οι οποίοι θα έπρεπε να αποτελούν οριζόντιες ζώνες αποκλεισμού ανεξάρτητα από το υψόμετρο.

7. Απουσία ορίων Φέρουσας Ικανότητας και σύγκρουση με το Χωροταξικό του Τουρισμού

Το προσχέδιο δεν ορίζει σαφή, αριθμητικά όρια σωρευτικής φέρουσας ικανότητας ανά Δήμο και Περιφέρεια, επιτρέποντας τη μετατροπή ολόκληρων γεωγραφικών ενοτήτων σε μονοθεματικές βιομηχανικές ζώνες ενέργειας, εξοβελίζοντας κάθε άλλη τοπική δραστηριότητα.

Παράλληλα, το παρόν σχέδιο έρχεται σε πλήρη σύγκρουση με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, το οποίο επιδιώκει την προστασία περιοχών για την ανάπτυξη εναλλακτικού τουρισμού, δημιουργώντας ένα αλληλοσυγκρουόμενο νομικό και χωρικό χάος.

Καταλήγοντας, για να αποκτήσει η χώρα ένα πραγματικά βιώσιμο και περιβαλλοντικά δίκαιο Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, απαιτείται:

1. Η άμεση κατάργηση της μεταβατικής διάταξης για έργα με «πλήρη φάκελο» που βρίσκονται σε διάφορα στάδια αδειοδότησης.

2. Η μείωση του υψομετρικού ορίου απαγόρευσης εγκατάστασης ΑΠΕ από τα 1200μ. στα 800μ.

3. Η θέσπιση αυστηρών, διακριτών χωροταξικών κανόνων και ζωνών αποκλεισμού ειδικά για τα έργα αντλησιοταμίευσης, αντί της απλής εξομοίωσής τους με άλλες μορφές αποθήκευσης.

4. Η θέσπιση αυστηρών περιορισμών και οριζόντιων αποκλεισμών για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ) από τα ορεινά ρέματα και τις προστατευόμενες περιοχές.

5. Η θεσμική προτεραιότητα των ΕΠΜ της Natura 2000 και η ενσωμάτωση των Χαρτών Ευαισθησίας, καθώς και οριζόντιων ορίων σωρευτικής φέρουσας ικανότητας ανά Δήμο.

Η ενεργειακή μετάβαση είναι αναγκαία, αλλά δεν μπορεί να συντελείται με όρους καταστροφής του φυσικού αποθέματος, της βιοποικιλότητας, του υδάτινου πλούτου και της γεωμορφολογικής ταυτότητας της χώρας.

Στέφανος Σταμέλλος

https://www.e-ecology.gr
https://www.facebook.com/stefanos.stamellos