Για μια οικονομία με όρια, για τη ζωή και το μέλλον

Λέγοντας ότι η πολιτική οικολογία, ως τέταρτη συνιστώσα της πολιτικής σκηνής, δέχεται το μικτό σύστημα της οικονομίας, θα μπορούσε κανείς να οδηγηθεί στο συμπέρασμα ότι αποδέχεται την Κεϋνσιανή θεωρία, αυτή που ξέρουμε ως κλασική μικτή οικονομία. Όμως, κι εδώ βρίσκεται η ουσιώδης διαφορά, η κλασική μικτή οικονομία παρεμβαίνει για να σταθεροποιήσει και να διασώσει τη διαδικασία της ανάπτυξης, ενώ η πολιτική οικολογία παρεμβαίνει για να επαναπροσδιορίσει τι σημαίνει “ευημερία”.  Αυτό είναι ποιοτικό άλμα, όχι τεχνική διαφορά.

Ο Κέυνς και ο Σάμουελσον δεν έθεσαν ποτέ υπό αμφισβήτηση τη μεγέθυνση και θεωρούσαν την ανάπτυξη συνώνυμη της κοινωνικής προόδου, ενώ έβλεπαν το περιβάλλον ως εξωτερική παράμετρο. Η πολιτική οικολογία λέει: ανάπτυξη πού, με τι κόστος, για ποιους και μέχρι πότε. Άρα η αποανάπτυξη, ή το φρένο στην άλογη ανάπτυξη, δεν είναι “παρενέργεια” της μικτής οικονομίας. Είναι συνειδητή πολιτική επιλογή, που δεν υπήρχε στο αρχικό της DNA.

Και για να έρθουμε στο δια ταύτα: Ζούμε σε μια εποχή όπου η οικονομία εξακολουθεί να λειτουργεί σαν να μην υπάρχουν όρια. Σαν ο πλανήτης να είναι ανεξάντλητος, σαν η φύση να είναι πρώτη ύλη και όχι προϋπόθεση ζωής, σαν η ανάπτυξη να είναι αυτοσκοπός και όχι μέσο. Αυτή η λογική μάς έφερε εδώ: κλιματική αλλαγή, ενεργειακή ανασφάλεια, εξάντληση φυσικών πόρων, κοινωνικές ανισότητες.

Η οικολογία ξεκινά από μια απλή, αλλά ριζική παραδοχή: η οικονομία οφείλει να υπηρετεί τη ζωή και όχι το αντίστροφο. Δεχόμαστε τη μικτή οικονομία -αγορά και κράτος- όχι ως εργαλείο διαρκούς μεγέθυνσης, αλλά ως μέσο κοινωνικού και οικολογικού μετασχηματισμού. Το κράτος, που παρεμβαίνει, δεν καλείται απλώς να διορθώνει τις αστοχίες της αγοράς, αλλά να θέτει σαφή όρια στην απεριόριστη ανάπτυξη, να προστατεύει τα κοινά αγαθά και να διασφαλίζει το μέλλον.

Για μας η βιωσιμότητα προηγείται της κερδοφορίας. Η κοινωνική συνοχή προηγείται της μεγέθυνσης του ΑΕΠ, το περιβάλλον δεν είναι κάτι ουδέτερο και εξωτερικό, αλλά βάση της οικονομίας και ο πλανήτης δεν είναι πεδίο εκμετάλλευσης, αλλά κοινό σπίτι. Αυτό αντικειμενικά σημαίνει φρένο στην ανάπτυξη χωρίς όρια, επανατοπικοποίηση της παραγωγής, μείωση της ενεργειακής σπατάλης, δημοκρατικό έλεγχο των φυσικών πόρων, αναδιανομή πλούτου και όχι συσσώρευση σε λίγους.

Η αλλαγή του τρόπου ζωής, η αποανάπτυξη, η συνειδητή επιβράδυνση της μεγέθυνσης εκεί όπου καταστρέφει, δεν είναι ιδεολογική εμμονή. Είναι πράξη ευθύνης απέναντι στις επόμενες γενιές. Δεν σημαίνει φτώχεια, αλλά λιγότερη σπατάλη και περισσότερη ποιότητα ζωής. Απέναντι στο δόγμα της ελεύθερης αγοράς και του απεριόριστου κέρδους, απαντάμε με όρια, δημοκρατία και φροντίδα. Απέναντι στην ψευδαίσθηση ότι «η ανάπτυξη θα μας σώσει», απαντάμε ότι η ζωή προηγείται της οικονομίας.

Αυτός είναι ο πυρήνας της οικολογίας: να ξαναβάλουμε την οικονομία μέσα στα όρια της κοινωνίας και της φύσης. Όχι αύριο. Τώρα.

Στέφανος Σταμέλλος

https://www.e-ecology.gr
https://www.facebook.com/stefanos.stamellos/