Χρήση των social media από νέους κάτω των 16 ετών: Η μεγάλη επανασύνδεση της παιδικής ηλικίας

Η πρόθεση που εκφράστηκε προσφάτως στη Νέα Υόρκη και στην εκδήλωση “Protecting Children in the Digital Age” που διοργάνωσε η Αυστραλία κατά την εβδομάδα υψηλού επιπέδου της 80ης Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, περί της απαγόρευσης της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από την ηλικία των 16 ετών και κάτω, ήδη έχει τεθεί στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αυτό άλλωστε αποκαλύφθηκε πρόσφατα από την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen η οποία αφενός μεν εξέφρασε την πρόθεσή της για την καθιέρωση «ψηφιακής ηλικίας ενηλικίωσης», κι αφετέρου δήλωσε ότι, χώρες όπως η Ελλάδα, η Δανία και η Γαλλία ασκούν πίεση προς αυτή την κατεύθυνση.

Τούτων δοθέντων, ο διάλογος περί της εξέτασης της εφαρμογής του ήδη θεσπισθέντος στην Αυστραλία μέτρου, οφείλει να διέλθει αποκλειστικά μέσα από το φίλτρο της διεξοδικής και ολιστικής διεπιστημονικής επεξεργασίας. Η πρόσφατη επίκληση του Αμερικάνου κοινωνικού ψυχολόγου, Jonathan Haidt συνιστά μία έμμεση απαρχή της έναρξης αυτού του διαλόγου πάνω σε επιστημονικό υπόβαθρο. Εκ μέρους του σημειώνεται ότι, η κρίση ψυχικής υγείας έχει προκληθεί από τη μαζική χρήση των έξυπνων κινητών τηλεφώνων, σε συνδυασμό με εκείνη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των εθιστικών διαδικτυακών παιχνιδιών. Για το λόγο αυτό καλεί τις Κυβερνήσεις να διαμορφώσουν το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο ώστε οι τεχνολογικές εταιρείες να έχουν την υποχρέωση σχετικής μέριμνας προς τους [1]. Η επιστημονική συζήτηση γύρω από αυτή την πρόταση υπογραμμίζει την ανάγκη να εξεταστεί η παρέμβαση με βάση τα δικαιώματα των παιδιών και την ευρύτερη παιδοκεντρική προσέγγιση.

Ο τρόπος με τον οποίο προετοιμάστηκε η επιβολή του σχετικού μέτρου στην Αυστραλία – με την οποία ειπώθηκε ότι, θα ανταλλαγεί τεχνογνωσία – συνιστά πεδίο προβληματισμού. Σύμφωνα με την Fardouly (2025) «η απαγόρευση πέρασε γρήγορα από το Κοινοβούλιο. Κατατέθηκε στις 21 Νοεμβρίου (2024) και εγκρίθηκε στις 29 Νοεμβρίου (2024), με ελάχιστες ευκαιρίες για δημόσια διαβούλευση». Παρά τους προβληματισμούς 140 ακαδημαϊκών περί υπεραπλουστευμένης ρύθμισης, κ.α.[2] η διακομματική στήριξη της κυβερνητικής πρωτοβουλίας και τα ευρήματα δημοσκόπησης του Νοεμβρίου του 2024, όπου και κατέδειξαν ότι το 77% των Αυστραλών τάχθηκε υπέρ της απαγόρευσης, διαμόρφωσαν ένα αρκούντως υποστηρικτικό περιβάλλον. Στην ίδια επιστημονική εισφορά, πραγματοποιείται ανάμεσα σε άλλα μνεία στην δυνητική μείωση της έκθεσης των παιδιών σε επιβλαβές διαδικτυακό περιεχόμενο, ενώ ξεχωριστή υπόμνηση περιλαμβάνεται για το TikTok [3]. Σε ότι αφορά την εν λόγω πλατφόρμα, επιστημονική δημοσίευση των Galanis et al., (2025) κάνει λόγο για προβληματική χρήση του TikTok και θετική συσχέτιση με την κατάθλιψη και το άγχος [4]. Επιπροσθέτως, μία εκ των συνηθέστερων πρακτικών, όπως είναι το “doomscrolling”, καταγράφεται ότι, μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερα επίπεδα ψυχολογικής δυσφορίας, χαμηλότερα επίπεδα δεικτών ψυχικής ευεξίας [5], μειωμένη ποιότητα ύπνου και κόπωση κατά τη διάρκεια της ημέρας [6].

Εντούτοις, στο ερώτημα αν θα μειώσει ο περιορισμός της ηλικίας πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τις ψυχικές ασθένειες στους Αυστραλούς νέους, οι Blake et al., (2025) απαντούν προτάσσοντας την ανάγκη για επένδυση σε μέτρα δημόσιας υγείας που θα στοχεύουν στη στήριξη των γονέων και των νέων, ώστε να προάγουν την πιο υγιή και ασφαλέστερη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης [7]. Αυτή η προσέγγιση απαιτεί ένα πολυεπιστημονικό πλαίσιο που περιλαμβάνει διαφορετικούς επαγγελματίες, μακροχρόνια παρακολούθηση και αξιολόγηση, συνεπή έρευνα και εμβάθυνση σε επιμέρους πολιτικές και πολιτισμικές πτυχές [8].

Με παρεμφερή τρόπο τίθεται το ακόλουθο ερώτημα και στη δημοσίευση των Champion et al., (2025): «Θα είναι αποτελεσματική η απαγόρευση;». Η απάντηση συνίσταται στα εξής: «Η σύντομη απάντηση είναι ότι δεν το γνωρίζουμε. Παρόλο που η νομοθεσία στοχεύει στην προστασία των νέων από τις πιθανές βλάβες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η αποτελεσματικότητά της παραμένει αβέβαιη». Παράλληλα, σημειώνεται ότι: «η απαγόρευση από μόνη της σπάνια αποτελεί πλήρη λύση», ενώ επισημαίνεται ότι: «ανεξάρτητα από τον αντίκτυπό της, η εκπαίδευση παραμένει ουσιώδης για να βοηθήσει τους νέους και τις οικογένειές τους να πλοηγούνται στους ψηφιακούς χώρους με ασφάλεια και υπευθυνότητα» [9].

Σε όμοια κατεύθυνση και τα καταληκτικά συμπεράσματα των Redlich et al., (2025), οι οποίοι θεωρούν ότι, η συζήτηση γύρω από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την ψυχική υγεία των παιδιών επιβάλλει την υπέρβαση των δυαδικών προσεγγίσεων. Τονίζεται ταυτόχρονα ότι, οι καθολικές απαγορεύσεις κινδυνεύουν να υπονομεύσουν τα πιθανά οφέλη από τη χρήση τους, ενώ είναι και δύσκολο να εφαρμοστούν [10].

Από τα παραπάνω, ενδεικτικώς τιθέμενα υπ’ όψιν στοιχεία, προκύπτει ότι έχει ιδιαίτερη σημασία η βελτίωση της νομοθεσίας για την προσαρμογή των εταιρειών τεχνολογίας στα δικαιώματα των παιδιών, καθώς και η καθοδήγηση των υπηρετούντων στα εκπαιδευτικά πλαίσια, σε αυτά της παιδικής προστασίας και των γονέων των παιδιών, ώστε να συμμετέχουν ενεργά στην προώθηση της υγιούς χρήσης της τεχνολογίας. Η «μεγάλη επανασύνδεση της παιδικής ηλικίας», στην οποία αναφέρεται στο βιβλίο του ο Jonathan Haidt υποδεικνύει την ανάγκη της διεύρυνσης της συζήτησης από την εστίαση στον προωθούμενο περιορισμό της πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Με τη διαδικασία αυτή να υπαγορεύει περαιτέρω εμβάθυνση, την ενίσχυση των δεξιοτήτων των παιδιών καθώς και την καλλιέργεια κατάλληλης συλλογικής κουλτούρας και κριτικής σκέψης εν σχέσει με την ασφαλή χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας [11].

*Ο Θεόδωρος Δημόπουλος, είναι Κοινωνικός Λειτουργός, MSc, Υπ. Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και πρώην Πρόεδρος του Δ.Σ. του Κέντρου Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας

Βιβλιογραφικές πηγές

1.      McBain, S. (2024, March 21). The Anxious Generation by Jonathan Haidt – a pocket full of poison. The Guardian. http://tiny.cc/dp5t001

2.      Catherine, F. (2025). Beyond the social media ban. The Lancet. Digital health, 7(4), e232. https://doi.org/10.1016/j.landig.2025.03.003

3.      Fardouly J. (2025). Potential effects of the social media age ban in Australia for children younger than 16 years. The Lancet. Digital health, 7(4), e235–e236. https://doi.org/10.1016/j.landig.2025.01.016

4.      Galanis, P., Katsiroumpa, A., Katsiroumpa, Z., Mangoulia, P., Gallos, P., Moisoglou, I., & Koukia, E. (2025). Association between problematic TikTok use and mental health: A systematic review and meta-analysis. AIMS public health, 12(2), 491–519. https://doi.org/10.3934/publichealth.2025027

5.      Satici, S. A., Gocet Tekin, E., Deniz, M. E., & Satici, B. (2023). Doomscrolling Scale: its Association with Personality Traits, Psychological Distress, Social Media Use, and Wellbeing. Applied research in quality of life, 18(2), 833–847. https://doi.org/10.1007/s11482-022-10110-7

6.      Karila, L., Scher, N., Draghi, C., Lichte, D., Darmon, I., Boudabous, H., Lamallem, H., Bauduceau, O., Bollet, M., & Toledano, A. (2025). Understanding Problematic Smartphone and Social Media Use Among Adults in France: Cross-Sectional Survey Study. JMIR mental health, 12, e63431. https://doi.org/10.2196/63431

7.      Blake, J. A., Sourander, A., Kato, A., & Scott, J. G. (2025). Will restricting the age of access to social media reduce mental illness in Australian youth?. The Australian and New Zealand journal of psychiatry, 59(3), 202–208. https://doi.org/10.1177/00048674241308692

8.      Makama, F. T., Attah James, S., & Makama, E. F. (2025). Intrinsic social media literacy: a public relations strategy addressing problematic social media use among teenagers globally. Cogent Social Sciences, 11(1). https://doi.org/10.1080/23311886.2025.2518437

9.      Champion, K.E., Birrell, L., Smout, S., Teesson, M. & Slade, T. (2025). Debate: Social media in children and young people – time for a ban? Beyond the ban – empowering parents and schools to keep adolescents safe on social media. Child Adolesc Ment Health. https://doi.org/10.1111%2Fcamh.70032

10.  Redlich, C., Lazeri, L., Maurer, J., Hall, J. & Azzopardi-Muscat, N. (2025). Debate: Social media in children and young people – time for a ban? Beyond bans: addressing the digital determinants of youth mental health and well-being in the European region. Child Adolesc Ment Health. https://doi.org/10.1111/camh.70031

11.  Goodyear, V. A, James, C., Orben, A., Quennerstedt, M., Schwartz, G., Pallan, M., et al. (2025). Approaches to children’s smartphone and social media use must go beyond bans. BMJ, 388: e082569. https://doi.org/10.1136/bmj-2024-082569