Συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του κεφαλαίου και η οικολογία

Σχολιάζαμε προχθές με τον Σταμάτη, με λίγο χιούμορ, την μαρξιστική αντίληψη για την οικονομία της συγκέντρωσης και της συγκεντροποίησης του κεφαλαίου, αυτό που συμβαίνει διαρκώς στο σημερινό σύστημα της ελεύθερης αγοράς. Η συγκέντρωση και η συγκεντροποίηση είναι δύο διακριτές αλλά αλληλένδετες διαδικασίες που περιγράφουν πώς το κεφάλαιο μεγαλώνει και αλλάζει δομή στον καπιταλισμό.

Η συγκέντρωση είναι η διαδικασία όπου το κεφάλαιο αυξάνεται μέσω της συσσώρευσης της υπεραξίας. Η συγκεντροποίηση είναι η διαδικασία ένωσης πολλών υπαρχόντων κεφαλαίων σε ένα μεγαλύτερο. Οι βασικές διαφορές με μια ματιά είναι: Στη συγκέντρωση έχουμε επανεπένδυση κερδών και αύξηση του κεφαλαίου με αργή ανάπτυξη. Στη συγκεντροποίηση έχουμε συγχωνεύσεις και εξαγορές, με το κεφάλαιο να παραμένει το ίδιο, βίαια ή συναινετικά, που σημαίνει ταχύτατα.

Αποτέλεσμα κατά τον Μαρξ, τη δημιουργία μονοπωλίων με την ιδιοκτησία σε ελάχιστα χέρια εντείνοντας τις γνωστές βασικές αντιθέσεις του καπιταλισμού.

Και επειδή ο χρόνος και ο τόπος δεν μας έπαιρνε να επεκταθούμε, σκέφτηκα να το συνεχίσω υψώνοντας το οικολογικό μου ανάστημα. Οικολογικά τι λέμε; αποκέντρωση, τοπικοποίηση, απο-ανάπτυξη, λιτή ευημερία με μικρές βιώσιμες μη ανταγωνιστικές επιχειρήσεις

Η οικολογική οικονομία προτάσσει ένα εντελώς αντίθετο μοντέλο στοχεύοντας στην οικολογική ισορροπία και τη βιωσιμότητα και όχι στη μεγέθυνση του κεφαλαίου.

Με την αποκέντρωση, η εξουσία και η παραγωγή μεταφέρονται από τα μεγάλα αστικά και βιομηχανικά κέντρα στην περιφέρεια, δημιουργούνται αυτόνομες, αυτοδιαχειριζόμενες κοινότητες, έχουμε μείωση των ενεργειακών αναγκών μεταφοράς και αποτέλεσμα έναν καλύτερο έλεγχο των τοπικών πόρων.

Με την τοπικοποίηση, η παραγωγή και η κατανάλωση αγαθών πραγματοποιούνται εντός της ίδιας γεωγραφικής περιοχής, υποστηρίζονται τα προϊόντα “μηδενικού χιλιομέτρου”, μειώνεται σταδιακά η εξάρτηση από τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, με αποτέλεσμα τη μείωση των εκπομπών άνθρακα από το διεθνές εμπόριο.

Με την απο-ανάπτυξη, επιδιώκουμε τη συνειδητή και σχεδιασμένη μείωση της παραγωγής και της κατανάλωσης, ξεκινώντας με τις πλούσιες χώρες, εγκαταλείπεται το ΑΕΠ ως δείκτης κοινωνικής προόδου, ευθυγραμμίζεται η οικονομική δραστηριότητα με τα φυσικά όρια του πλανήτη και προστατεύονται οι φυσικοί πόροι από την εξάντληση.

Με την λιτή ευημερία, η φιλοσοφία του “να ζεις καλύτερα με λιγότερα”, εστιάζοντας στις ποιοτικές και όχι στις υλικές ανάγκες αντικαθιστώντας τον καταναλωτισμό με τον ελεύθερο χρόνο, την τέχνη και τις ανθρώπινες σχέσεις, αποσυνδέοντας την ευτυχία από την κατοχή υλικών αγαθών και επιτυγχάνοντας τη μείωση του οικολογικού αποτυπώματος του ατόμου.

Με τις μικρές βιώσιμες μη ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, έχουμε οικονομικές μονάδες που λειτουργούν με βάση τη συνεργασία και την κοινωνική προσφορά και με την παραγωγή χρήσιμων προϊόντων (αξιών χρήσης) και όχι τη μεγιστοποίηση του κέρδους, έχοντας ως αποτέλεσμα την εξάλειψη του επιθετικού ανταγωνισμού που οδηγεί σε μονοπώλια.

Συγκρίνοντας τα δύο μοντέλα, στο μεν της ελεύθερης αγοράς του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου έχουμε τον γιγαντισμό της οικονομίας, με την αέναη μεγέθυνση και το κέρδος, τον σκληρό ανταγωνισμό και τον απόλυτο έλεγχο των μονοπωλίων. Στο δε της οικολογίας, μιλάμε για ανθρώπινη κλίμακα – «το μικρό είναι όμορφο», με σταθερή κατάσταση και επιβίωση, με συνεργασία και αλληλεγγύη μέσα από τοπικά δίκτυα.

Είναι πολύ λογικό ο Σταμάτης να συμφωνεί μαζί μου, γιατί αυτή η αντίφαση γίνεται πλέον ορατή στην καθημερινότητά μας. Η ανάγκη του καπιταλισμού για διαρκή μεγέθυνση συγκρούεται ευθέως με τα φυσικά όρια ενός πλανήτη που έχει συγκεκριμένους και περιορισμένους πόρους.

Στέφανος Σταμέλλος

https://www.e-ecology.gr
https://www.facebook.com/stefanos.stamellos