Τι πρέπει να κάνουμε για να λυτρωθεί η χώρα από το βάρος της ακριβής ενέργειας;

Θέλεις να βλέπεις τα νέα του
tvstar.gr πρώτα στη Google;
Πρόσθεσέ μας στις προτιμώμενες πηγές σου:
αγαπημένα σου στη Google
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια ενεργειακή αντίφαση: διαθέτει άφθονο ήλιο και ισχυρό αιολικό δυναμικό, αυξάνει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, αλλά νοικοκυριά και πολλές επιχειρήσεις εξακολουθούν να πληρώνουν ακριβό ρεύμα. Οι τιμές επιβαρύνονται δραματικά τόσο με τον πόλεμο στην Ουκρανία όσο και με την κρίση διαρκείας στη Μέση Ανατολή. Η ανοδική τους πορεία μοιάζει να μην έχει τέλος.
Η αντίφαση εξηγείται. Η τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο κοστίζει η παραγωγή μιας κιλοβατώρας από τον ήλιο ή τον άνεμο. Εξαρτάται και από το πότε παράγεται, αν μπορεί να αποθηκευτεί και να καταναλωθεί όταν χρειάζεται, ποια μονάδα καλύπτει τη ζήτηση όταν δεν επαρκούν οι ΑΠΕ, πώς λειτουργεί η αγορά για την εξισορρόπηση του συστήματος, αλλά και ποιες άλλες ρυθμιζόμενες χρεώσεις και φόροι προστίθενται στον λογαριασμό. Όμως, παράλληλα, σε συνθήκες παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης, με τις τιμές στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο στα ύψη, η εξάρτηση της Ελλάδας από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων την καθιστά δέσμια των ανοδικών τάσεων στα κόστη.
Το ενεργειακό κόστος επιβαρύνει δυσανάλογα τον Έλληνα πολίτη, επειδή συναντά περιορισμένα εισοδήματα, υψηλό κόστος στέγασης και συνήθως παλαιότερες κατοικίες που απαιτούν σημαντικές δαπάνες θέρμανσης και ψύξης. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 τα ελληνικά νοικοκυριά διέθεταν κατά μέσο όρο 36% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για τη στέγαση, περιλαμβανομένης της ενέργειας, έναντι 19% στην ΕΕ.
Το ποσοστό αυτό δεν αφορά αποκλειστικά το ρεύμα, αποτυπώνει όμως πόσο στενό είναι το οικονομικό περιθώριο μέσα στο οποίο καλείται να πληρωθεί ο λογαριασμός. Η κοινωνική συνέπεια είναι μετρήσιμη: το 2025, 18,1% του πληθυσμού στην Ελλάδα αδυνατούσε οικονομικά να διατηρήσει επαρκώς ζεστό το σπίτι του, έναντι 8,8% στην ΕΕ, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των κρατών-μελών. Παράλληλα, στον λογαριασμό εκτός των χρεώσεων προμήθειας προστίθενται οι χρεώσεις χρήσης συστήματος και δικτύου, οι Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας, άλλες ρυθμιζόμενες επιβαρύνσεις και φόροι. Η εξάρτηση από εισαγόμενο φυσικό αέριο και οι περιορισμοί αποθήκευσης και διασυνδέσεων ενισχύουν περαιτέρω την έκθεση στις διεθνείς ανατιμήσεις.
Έτσι, ακόμη και ένα τιμολόγιο χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο μπορεί να παραμένει δυσβάστακτο. Η ουσιαστική σύγκριση είναι πόση ενέργεια μπορεί να αγοράσει ένα νοικοκυριό με το εισόδημά του, χωρίς να περικόπτει τρόφιμα, υγεία ή άλλες βασικές ανάγκες.
Για τις επιχειρήσεις, το ενεργειακό κόστος δεν είναι μόνο λογαριασμός: είναι μέρος του κόστους παραγωγής και της ανταγωνιστικότητάς τους. Μια μικρή επιχείρηση εστίασης, ένας φούρνος ή ένα ξενοδοχείο μπορεί να λειτουργεί ψυγεία, κλιματισμό και εξοπλισμό επί πολλές ώρες. Μια βιομηχανία μπορεί να καταναλώνει πολύ μεγαλύτερες ποσότητες, ενδεχομένως και σε ώρες υψηλών τιμών. Η επίδραση διαφέρει, αλλά ο μηχανισμός είναι κοινός: αυξημένο ενεργειακό κόστος σημαίνει πίεση στα περιθώρια κέρδους και, συχνά, αυξήσεις στις τελικές τιμές.
Υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση: η αβεβαιότητα και η απουσία προβλεψιμότητας του ενεργειακού κόστους. Μια επιχείρηση μπορεί να σχεδιάσει ευκολότερα επενδύσεις και τιμές όταν γνωρίζει περίπου τι θα πληρώνει τα επόμενα χρόνια. Οι έντονες διακυμάνσεις δυσκολεύουν τον προγραμματισμό ακόμη και όταν η μέση ετήσια τιμή δεν είναι η υψηλότερη στην Ευρώπη. Εδώ εντοπίζεται και μια ανισότητα: μεγάλες επιχειρήσεις έχουν συχνά περισσότερες δυνατότητες διαπραγμάτευσης, επενδύσεων σε αυτοπαραγωγή ή σύναψης μακροχρόνιων συμβάσεων αγοραπωλησίας ηλεκτρικής ενέργειας. Οι μικρότερες έχουν συνήθως λιγότερο κεφάλαιο και ασθενέστερη διαπραγματευτική ισχύ. Αυτό βέβαια, δε σημαίνει πως και οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Πώς θα αναπτυχθεί η βαριά βιομηχανία, αν τα κόστη είναι τόσο υψηλά;
Η Ελλάδα, όπως και το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, εξαρτάται από εισαγωγές φυσικού αερίου. Ενδεικτικά, την 28η Οκτωβρίου, το φράγμα των 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα ξεπέρασαν οι τιμές του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου για πρώτη φορά μετά την ενεργειακή κρίση του 2022, αναζωπυρώνοντας τους φόβους για ένα νέο ισχυρό ενεργειακό σοκ, τη στιγμή που η Ευρώπη εισέρχεται στην περίοδο της υψηλότερης ζήτησης για θέρμανση. Οι οιωνοί για τον χειμώνα δεν είναι καλοί. Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης αναφοράς κατέγραψαν άνοδο άνω του 4%, φθάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο από τον Δεκέμβριο του 2022 και ξεπερνώντας ένα ψυχολογικό όριο, που είχε καταγραφεί τελευταία φορά κατά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Παράλληλα, η εξάρτηση από το πετρέλαιο αφορά ευρύτερα την ελληνική οικονομία: τις μεταφορές, τη ναυτιλία, τη θέρμανση, τον τουρισμό και τμήμα της παραγωγικής δραστηριότητας. Στα μη διασυνδεδεμένα νησιά αφορά και την ηλεκτροπαραγωγή, όπου εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ακριβές πετρελαϊκές μονάδες. Όταν αυξάνεται η διεθνής τιμή του πετρελαίου, το κόστος δεν εμφανίζεται μόνο στην αντλία. Μεταφέρεται σε μεταφορές, εμπορεύματα, υπηρεσίες και, τελικά, στο κόστος ζωής. Η τελική ελληνική τιμή επηρεάζεται επίσης από την ισοτιμία ευρώ–δολαρίου, το κόστος διύλισης και διανομής, τους φόρους και τις συνθήκες ανταγωνισμού. Επιπλέον, οι μονάδες που χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα επιβαρύνονται και από το κόστος δικαιωμάτων εκπομπών CO₂. Η μείωση των εκπομπών είναι αναγκαία. Ωστόσο, όσο το σύστημα χρειάζεται σημαντικές ποσότητες ορυκτών καυσίμων και δεν διαθέτει επαρκείς εναλλακτικές, οι καταναλωτές παραμένουν εκτεθειμένοι και σε αυτή την επιβάρυνση.
Κι όμως υπάρχουν τρόποι μείωσης των τιμών ενέργειας, ελάφρυνσης των νοικοκυριών, στήριξης των επιχειρήσεων! Το μυστικό κρύβεται στην τολμηρή αξιοποίηση των ενεργειακών πλεονεκτημάτων της χώρας, με παράλληλη απεξάρτηση από τις τιμές του αερίου. Είναι αυτό εφικτό; Ναι με μια τολμηρή και συνδυαστική δέσμη μέτρων. Με ένα συνεκτικό σχέδιο, εφόσον οι παρεμβάσεις αντιμετωπιστούν ως ενιαίο σύστημα. Οι μπαταρίες χρειάζονται δίκτυα. Τα δίκτυα χρειάζονται σχεδιασμό. Η αυτοπαραγωγή χρειάζεται πρόσβαση. Και η μείωση του κόστους παραγωγής χρειάζεται αποτελεσματικό ανταγωνισμό για να φτάσει στον λογαριασμό. Ας κωδικοποιήσουμε βασικούς άξονες μιας εναλλακτικής πολιτικής.
Πηγή: mononews.gr








