Όταν η χρόνια ψυχική νόσος συναντά την τρίτη ηλικία

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας.

Για έναν άνθρωπο που ζει επί δεκαετίες με σοβαρή ψυχική διαταραχή, η τρίτη ηλικία προστίθεται σε μια ήδη μακρά προσωπική και θεραπευτική διαδρομή. Υποτροπές, νοσηλείες, περίοδοι σταθερότητας, απώλειες αλλά και προσπάθειες διατήρησης της αυτονομίας μπορεί να έχουν προηγηθεί. Καθώς η ηλικία προχωρά, οι αλλαγές στη σωματική υγεία και τη λειτουργικότητα δημιουργούν νέες ανάγκες, οι οποίες συχνά αλληλεπιδρούν με την προϋπάρχουσα ψυχική νόσο.

Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας αποτελεί αφορμή να αναδειχθεί αυτή η λιγότερο ορατή πλευρά της γήρανσης και η ανάγκη για φροντίδα που λαμβάνει υπόψη ολόκληρη τη διαδρομή του ανθρώπου.

Η γήρανση ενός ανθρώπου με χρόνια ψυχική νόσο δημιουργεί συχνά ένα σύνθετο πλέγμα αναγκών, καθώς στις ήδη υπάρχουσες δυσκολίες μπορεί να προστεθούν μειωμένη αντοχή, δυσκολίες στην κινητικότητα, σωματικά νοσήματα ή αλλαγές στη μνήμη και στον προσανατολισμό. Παράλληλα, σε ορισμένες ψυχικές διαταραχές έχουν καταγραφεί ενδείξεις επιταχυνόμενης βιολογικής γήρανσης, υπογραμμίζοντας τη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης της σωματικής υγείας.

Η πορεία, ωστόσο, δεν είναι ίδια για όλους. Οι γνωστικές και λειτουργικές μεταβολές παρουσιάζουν σημαντικές ατομικές διαφοροποιήσεις και η γήρανση δεν συνεπάγεται αναπόφευκτα μια συνεχή πορεία έκπτωσης. Η φροντίδα χρειάζεται επομένως να προσαρμόζεται στη συνολική κατάσταση κάθε ανθρώπου, λαμβάνοντας υπόψη τις δυνατότητές του στην καθημερινή ζωή, την προσωπική του ιστορία και το υποστηρικτικό του δίκτυο. Η ψυχογηριατρική φροντίδα απαιτεί συνεχή παρατήρηση και ευελιξία, ώστε να ανταποκρίνεται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες και να διατηρεί, όσο είναι δυνατόν, την αυτονομία του ανθρώπου στην καθημερινή ζωή.

Στο Οικοτροφείο Λαμίας της ΕΠΑΨΥ, ως ψυχογηριατρική δομή ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης, αυτή η σύνθετη πραγματικότητα αποτελεί μέρος της καθημερινής φροντίδας. Η ψυχική και η σωματική υγεία, η λειτουργικότητα, η κινητικότητα και η καθημερινή διαβίωση είναι αλληλένδετες πλευρές της φροντίδας. Η συνεργασία μεταξύ των επαγγελματιών, καθώς και με τις κατάλληλες υπηρεσίες υγείας, αποτελεί βασικό στοιχείο της λειτουργίας της δομής. Η φροντίδα, όμως, δεν σταματά στην αντιμετώπιση των δυσκολιών. Η καθημερινή ζωή εξακολουθεί να περιλαμβάνει σχέσεις, ενδιαφέροντα, δραστηριότητες, επιλογές και επαφή με την κοινότητα. Όλα αυτά συμβάλλουν στο να παραμένει ο άνθρωπος ενεργός και συνδεδεμένος με την κοινότητα. Οι υπηρεσίες του οικοτροφείου παρέχονται δωρεάν, με χρηματοδότηση από το Υπουργείο Υγείας. εσίες του οικοτροφείου παρέχονται δωρεάν, με χρηματοδότηση από το Υπουργείο Υγείας.

Αυτή ακριβώς είναι η ιδιαιτερότητα της γήρανσης με χρόνια ψυχική νόσο. Οι αλλαγές της ηλικίας συναντούν μια ήδη διαμορφωμένη ψυχιατρική, λειτουργική και προσωπική πορεία, δημιουργώντας νέες και συχνά πιο σύνθετες ανάγκες. Η πρόκληση είναι η φροντίδα να εξελίσσεται μαζί με τον άνθρωπο, λαμβάνοντας υπόψη τόσο όσα μεταβάλλονται με την ηλικία όσο και όσα έχουν διαμορφωθεί μέσα στη μακρόχρονη πορεία της ζωής του.

Πηγές
1. Meesters, P. D. (2023). New horizons in schizophrenia in older people. Age and Ageing, 52(9), afad161. https://doi.org/10.1093/ageing/afad161
2. Mutz, J., & Lewis, C. M. (2023). Estimating accelerated biological ageing using machine learning and metabolomics data in people with mental disorders. European Psychiatry, 66(S1), S104. https://doi.org/10.1192/j.eurpsy.2023.291
3. Sánchez-Izquierdo, M., Echegoyen, I., Lee, E., Peinado, V., López-Arroyo, F., & Caballero, R. (2025). Psychosocial interventions for older adults with severe mental illness: A systematic scoping review and meta-analysis. Schizophrenia Bulletin, sbaf169. https://doi.org/10.1093/schbul/sbaf169

Ροδάνθη Πατρώνα
Προϊσταμένη Νοσηλεύτρια
Οικοτροφείο Ψυχοκοινωνικής
Αποκατάστασης Λαμίας ΕΠΑΨΥ