Γιώργος Μουλκιώτης: Η Κυβέρνηση δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από αλγόριθμους. Ο κ. Χρυσοχοΐδης οφείλει απαντήσεις, για τα λάθη που κάνουν οι «έξυπνες» κάμερες

Ο Γιώργος Μουλκιώτης, Βουλευτής Βοιωτίας και Τομεάρχης Προστασίας του Πολίτη του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής, κατέθεσε Ερώτηση και Αίτηση Κατάθεσης Εγγράφων (Α.Κ.Ε.) προς τους Υπουργούς Προστασίας του Πολίτη και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, ζητώντας πλήρη ενημέρωση για τη λειτουργία των λεγόμενων «έξυπνων» καμερών τροχαίας και των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που αξιοποιούνται για την καταγραφή και βεβαίωση τροχαίων παραβάσεων.

Η ερώτηση έρχεται σε συνέχεια σειράς δημοσιευμάτων και ρεπορτάζ που περιγράφουν περιπτώσεις πιθανών λανθασμένων καταγραφών, οι οποίες, εφόσον επιβεβαιώνονται, εγείρουν σοβαρά ζητήματα αξιοπιστίας, διαφάνειας και θεσμικής επάρκειας του συστήματος.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, απαιτείται ήδη ανθρώπινος επανέλεγχος σημαντικού όγκου φωτογραφικού και βιντεοληπτικού υλικού πριν από την αποστολή προστίμων στους πολίτες.

Αυτό από μόνο του αναδεικνύει την ανάγκη να δοθούν σαφείς απαντήσεις για το πραγματικό ποσοστό σφαλμάτων, τον αριθμό των καταγραφών που απορρίπτονται και τη δυνατότητα του συστήματος να λειτουργήσει αξιόπιστα όταν επεκταθεί σε πλήρη κλίμακα.

Με την ερώτηση ζητούνται συγκεκριμένα στοιχεία για τον αριθμό των καταγραφών, των τελικώς βεβαιωθεισών παραβάσεων και των περιπτώσεων που κρίθηκαν εσφαλμένες, καθώς και για τις διαδικασίες ανθρώπινου ελέγχου, τις εγγυήσεις προστασίας προσωπικών δεδομένων και το δικαίωμα των πολιτών να αμφισβητούν αποτελεσματικά μία καταγραφή.

Η οδική ασφάλεια αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα. Ωστόσο, σε ένα σύγχρονο κράτος δικαίου, η τεχνολογία δεν μπορεί να λειτουργεί ως «μαύρο κουτί» παραγωγής διοικητικών κυρώσεων. Η κυβέρνηση οφείλει να δώσει πλήρεις απαντήσεις για την αξιοπιστία, τη λογοδοσία και τη νομιμότητα των συστημάτων που χρησιμοποιεί, διασφαλίζοντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί ως εργαλείο υποστήριξης της ανθρώπινης κρίσης και όχι ως μηχανισμός ανεξέλεγκτης επιβολής προστίμων.

Ακολουθεί ολόκληρη η Ερώτηση του Βουλευτή:

Προς τους Υπουργούς:
Προστασίας του Πολίτη,
Ψηφιακής Διακυβέρνησης. 
 

Θέμα: «Σοβαρά ερωτήματα αξιοπιστίας και θεσμικής λειτουργίας των “έξυπνων” καμερών τροχαίας».

Κύριοι Υπουργοί,

Έντονο προβληματισμό προκαλούν τα διαδοχικά δημοσιεύματα σχετικά με τη λειτουργία των λεγόμενων «έξυπνων» καμερών τροχαίας και των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που αξιοποιούνται για την καταγραφή και βεβαίωση τροχαίων παραβάσεων, καθώς οι αλλεπάλληλες ηλεκτρονικές και έντυπες πληροφορίες που έχουν προβληθεί και δει το φώς της δημοσιότητας, εγείρουν βάσιμους προβληματισμούς ως και πλέον σοβαρά ζητήματα αξιοπιστίας, θεσμικής επάρκειας, επιχειρησιακής λειτουργικότητας αλλά και προστασίας των πολιτών από εσφαλμένες διοικητικές κυρώσεις. Και όλα αυτά δεδομένης της μη διάψευσης από τα ερωτώμενα υπουργεία.

Σύμφωνα λοιπόν με τα σχετικά δημοσιεύματα, φέρεται ότι έχουν ήδη καταγραφεί περιπτώσεις όπου το σύστημα φέρεται να οδηγείται σε λανθασμένα συμπεράσματα ως προς την τέλεση παραβάσεων, εκλαμβάνοντας ως παραβατική συμπεριφορά στοιχεία που δεν συνιστούν πραγματική παράβαση.

Ενδεικτικά, αναφέρονται περιπτώσεις όπου ηλεκτρονικό τσιγάρο εκλήφθηκε ως κινητό τηλέφωνο, απλή κίνηση οδηγού προς το κεφάλι θεωρήθηκε ως χρήση κινητού κατά την οδήγηση, σκούρα ρούχα, αντανακλάσεις φωτός, κασκόλ ή ακόμη και η στάση του σώματος οδηγών φαίνεται να οδηγούν σε εσφαλμένες εκτιμήσεις περί μη χρήσης ζώνης ασφαλείας ή άλλων παραβάσεων, ως επίσης και περιπτώσεις, όπου έχουν καταγραφεί ότι το σύστημα φέρεται να βεβαίωσε παράβαση μη χρήσης ζώνης ασφαλείας από δήθεν συνοδηγό, που σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, δεν υπήρχε καν στο όχημα.

Ιδιαίτερα σοβαρό είναι το γεγονός, σύμφωνα με τα ίδια δημοσιεύματα, ότι οι αρμόδιες αστυνομικές υπηρεσίες έχουν ήδη συγκροτήσει ειδικές ομάδες αστυνομικών για τον ανθρώπινο επανέλεγχο φωτογραφικού και βιντεοληπτικού υλικού, πριν από την αποστολή προστίμων στους πολίτες, προκειμένου να αποτραπούν λανθασμένες βεβαιώσεις παραβάσεων.

Η ίδια όμως η ανάγκη συγκρότησης τέτοιου μηχανισμού επανελέγχου, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για την πραγματική αξιοπιστία και επιχειρησιακή ωριμότητα του συστήματος, ιδίως ενόψει της σχεδιαζόμενης εκτεταμένης ανάπτυξης δικτύου καμερών στην Αττική.

Μάλιστα, ομοίως σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα, ακόμη και αξιωματικοί της Ελληνικής Αστυνομίας εμφανίζονται να εκφράζουν ανησυχία για το κατά πόσο η διαδικασία επανελέγχου θα είναι πρακτικά διαχειρίσιμη σε πλήρη κλίμακα λειτουργίας.

Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με δημοσιευμένες πληροφορίες, σημαντικός αριθμός αρχικών καταγραφών παραβάσεων φέρεται να απορρίπτεται μετά από ανθρώπινο επανέλεγχο ως εσφαλμένος ή μη αξιοποιήσιμος, γεγονός που, εφόσον επιβεβαιώνεται, εγείρει μείζονα ζητήματα αξιοπιστίας, αναλογικότητας και διοικητικής επάρκειας του συστήματος.

Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλούν και οι δημόσιες δηλώσεις του Υπουργού Προστασίας του Πολίτη περί δημιουργίας δομής μέσω της οποίας «η Αστυνομία θα επιβάλλει τα πρόστιμα ηλεκτρονικά», καθώς η προοπτική αυτοματοποιημένης επιβολής διοικητικών κυρώσεων καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη ύπαρξης σαφών θεσμικών εγγυήσεων, ουσιαστικού ανθρώπινου ελέγχου και πλήρους διαφάνειας και  λογοδοσίας.

Ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη έχει υποστηρίξει δημοσίως ότι το σύστημα καμερών αποσκοπεί στην ενίσχυση της οδικής ασφάλειας και στη διαμόρφωση νέας οδηγικής κουλτούρας.

Ωστόσο, η οδική ασφάλεια δεν μπορεί να υπηρετείται μέσω ενός αδιαφανούς ή επιχειρησιακά αμφισβητούμενου μηχανισμού παραγωγής προστίμων, ούτε τα δεδομένα των καμερών μπορούν να λειτουργούν ως αυτοτελής βάση επιβολής διοικητικών κυρώσεων χωρίς συνολική αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών.

Η τεχνολογία οφείλει να λειτουργεί ως υποστηρικτικό εργαλείο τεκμηρίωσης πραγματικών παραβάσεων και πρόληψης τροχαίων ατυχημάτων — όχι ως μηχανισμός διοικητικού αυτοματισμού που ενδέχεται να παράγει σοβαρές αστοχίες εις βάρος των πολιτών.

Επειδή, η επιβολή διοικητικών κυρώσεων απαιτεί απολύτως σαφή, αξιόπιστη και νομικά επαρκή τεκμηρίωση.

Επειδή, η χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης από τη Διοίκηση δεν μπορεί να λειτουργεί χωρίς ουσιαστικό ανθρώπινο έλεγχο, θεσμικές εγγυήσεις, προστασίας των προσωπικών δεδομένων και  πλήρη λογοδοσία.

Επειδή, σοβαρές αναφορές περί λανθασμένων καταγραφών και απορριφθεισών παραβάσεων εγείρουν εύλογα ερωτήματα για την αξιοπιστία και την επιχειρησιακή επάρκεια του συστήματος.

Επειδή, η οδική ασφάλεια αποτελεί κεφαλαιώδες ζήτημα προστασίας της ανθρώπινης ζωής και όχι πεδίο αυτοματοποιημένης διοικητικής επιβολής κυρώσεων.

Επειδή, η πληθώρα των δημοσιευμάτων και των ραδιοτηλεοπτικών ρεπορτάζ, περί των προαναφερόμενων ενδεικτικά προβλημάτων, δεν έχει διαψευσθεί από τα ερωτώμενα Υπουργεία, έχοντας έτσι προκαλέσει εύλογα ερωτήματα στους πολίτες, απαιτείται να δοθούν ουσιαστικές και συγκεκριμένες απαντήσεις.

Ερωτώνται οι κ.κ. Υπουργοί:

1. Επιβεβαιώνουν οι κ.κ. Υπουργοί τα όσα έχουν δει το φως της δημοσιότητας σχετικά με λειτουργία των λεγόμενων «έξυπνων» καμερών τροχαίας και των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που αξιοποιούνται για την καταγραφή και βεβαίωση τροχαίων παραβάσεων;
2. Ποιο είναι το ακριβές τεχνολογικό σύστημα που χρησιμοποιείται για την καταγραφή και βεβαίωση τροχαίων παραβάσεων μέσω των λεγόμενων «έξυπνων» καμερών;
3. Υφίσταται πλήρως αυτοματοποιημένη διαδικασία αναγνώρισης παραβάσεων ή προηγείται υποχρεωτικός ανθρώπινος έλεγχος πριν από την τελική βεβαίωση διοικητικής κύρωσης;
4. Πόσες συνολικά παραβάσεις έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα από τα συγκεκριμένα συστήματα καμερών; Να κατατεθούν αναλυτικά στοιχεία ανά είδος παράβασης.
5. Σε πόσες από τις ανωτέρω περιπτώσεις πραγματοποιήθηκε ανθρώπινος επανέλεγχος πριν από την αποστολή προστίμου στους πολίτες; Να κατατεθούν τα σχετικά στοιχεία.
6. Πόσες από τις αρχικές καταγραφές παραβάσεων κρίθηκαν μετά από επανέλεγχο εσφαλμένες, ανακριβείς ή μη αξιοποιήσιμες και για ποιους λόγους; Να κατατεθούν αναλυτικά στοιχεία και ποσοστά ανά κατηγορία παράβασης.
7. Με ποιον τρόπο διασφαλίζεται το δικαίωμα του πολίτη να ενημερώνεται πλήρως για τα αποδεικτικά στοιχεία της καταγραφόμενης παράβασης και να ασκεί αποτελεσματικά ένσταση ή αμφισβήτηση;
8. Πώς διασφαλίζεται η πλήρης συμμόρφωση των συγκεκριμένων συστημάτων με το ισχύον εθνικό και ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας προσωπικών δεδομένων;
9. Δεδομένου ότι ήδη απαιτείται ανθρώπινος επανέλεγχος φωτογραφικού και βιντεοληπτικού υλικού πριν από την αποστολή προστίμων, πώς εκτιμάται ότι η διαδικασία αυτή θα παραμείνει επιχειρησιακά διαχειρίσιμη όταν το σύστημα επεκταθεί σε πλήρη κλίμακα λειτουργίας;
10. Από ποιες υπηρεσίες της Ελληνικής Αστυνομίας προέρχεται ή προγραμματίζεται να προέλθει το προσωπικό που θα είναι επιφορτισμένο με τον ανθρώπινο επανέλεγχο του υλικού των «έξυπνων» καμερών; Έχει εκτιμηθεί εάν η διάθεση προσωπικού για τη συγκεκριμένη λειτουργία θα επιβαρύνει περαιτέρω ήδη υποστελεχωμένες αστυνομικές υπηρεσίες και θα αφαιρέσει ανθρώπινο δυναμικό από τον επιχειρησιακό πυρήνα της αστυνόμευσης;
11. Δεδομένου ότι ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη έχει δηλώσει πως μέσω της σχετικής δομής «η Αστυνομία θα επιβάλλει τα πρόστιμα ηλεκτρονικά», ποια ακριβώς είναι η διαδικασία θεσμικού και ανθρώπινου ελέγχου πριν από την οριστική βεβαίωση της παράβασης και ποια υπηρεσιακά όργανα φέρουν την ευθύνη της τελικής κρίσης;
12. Με ποια θεσμικά και επιχειρησιακά κριτήρια διασφαλίζεται ότι τα δεδομένα των καμερών αξιοποιούνται ως επικουρικό αποδεικτικό υλικό στο πλαίσιο συνολικής αξιολόγησης πραγματικών περιστατικών και όχι ως αυτοτελής αυτοματοποιημένος μηχανισμός μαζικής βεβαίωσης προστίμων;
13. Προτίθεται η Κυβέρνηση να δημοσιοποιήσει συγκεντρωτικά στοιχεία για τον συνολικό αριθμό καταγραφών, τον αριθμό των τελικώς βεβαιωθεισών παραβάσεων, καθώς και τον αριθμό των εσφαλμένων ή απορριφθεισών καταγραφών ανά είδος παράβασης;