Μελέτη της ΕΕ για την ερήμωση της Ελληνικής υπαίθρου
Μια μελέτη για λογαριασμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου παρουσιάζει με μελανά χρώματα την κατάσταση στην ελληνική επαρχία και προτείνει επενδύσεις. Τι είναι οι «μεταφορές κατόπιν αιτήματος».
Μόνο με ουσιαστική ενίσχυση των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ), με επενδύσεις σε υποδομές για τα παιδιά, την υγεία και τις μεταφορές, αλλά και με συμβολικές πρωτοβουλίες (όπως η δημιουργία πρότυπων παιδικών σταθμών ή κέντρων υγείας) μπορεί η Ελλάδα να σπάσει τον φαύλο κύκλο ερήμωσης της περιφέρειας.
Μια μελέτη που παραδόθηκε πριν από λίγες ημέρες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο («Improving Essential Services in the EU regions: The role of Cohesion Policy») επισημαίνει πως στην Ελλάδα το δημογραφικό τσουνάμι απειλεί να ερημώσει ολόκληρες περιφέρειες.
Το φαινόμενο αυτό ενισχύει έναν φαύλο κύκλο: η απουσία επαρκών υπηρεσιών ωθεί τους κατοίκους να εγκαταλείπουν τις περιοχές τους, γεγονός που με τη σειρά του καθιστά ακόμη δυσκολότερη τη διατήρηση αυτών των υπηρεσιών.
Η κατάσταση στην Ελλάδα γίνεται ακόμα πιο δύσκολη λόγω των γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων (συνδυάζει ορεινές περιοχές με δεκάδες νησιά) που καθιστούν πολύ πιο ακριβή την παροχή σειράς κοινωνικών υπηρεσιών από το δημόσιο.
Τα στοιχεία που παρουσιάζονται στη μελέτη
Ενώ η μέση πληθυσμιακή πυκνότητα κινείται σε μέτρια επίπεδα στα μεγάλα αστικά κέντρα, στις ορεινές και αγροτικές ζώνες της Ελλάδας η πυκνότητα πέφτει συχνά κάτω από τους 50 κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο! Η γεωγραφική απομόνωση είναι έντονη, ιδιαίτερα στις νησιωτικές περιφέρειες, ενώ οι περισσότερες περιφέρειες της χώρας βρίσκονται σε καθεστώς επίμονης πληθυσμιακής μείωσης.
Τι είναι η «μεταφορική φτώχεια»
Η μελέτη χρησιμοποιεί έναν ακόμα δείκτη για να μετρήσει την ποιότητα ζωής στην ελληνική περιφέρεια: τον χρόνο μετακίνησης με το αυτοκίνητο. Για τους κατοίκους των απομακρυσμένων περιοχών της Ελλάδας, η απόσταση από τις βασικές υπηρεσίες μεταφράζεται σε «μεταφορική φτώχεια», μια έννοια που απέκτησε νομική υπόσταση το 2025. Η Ελλάδα διαθέτει πλήθος «απομακρυσμένων περιοχών», στις οποίες περισσότερο από το 50% των κατοίκων χρειάζονται πλέον των 45 λεπτών με το αυτοκίνητο για να φτάσουν στο πλησιέστερο αστικό κέντρο.
«Right to Stay»: Το δικαίωμα να μείνει κάποιος στον τόπο του
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί τη στρατηγική έννοια του «Right to Stay», του δικαιώματος να μείνει κάποιος στον τόπο του. Αυτό σημαίνει ότι οι πολιτικές της ΕΕ πρέπει να διασφαλίζουν την ικανότητα των ανθρώπων να παραμένουν στις κοινότητές τους αντί να εξαναγκάζονται σε μετακίνηση λόγω οικονομικών ή δημογραφικών πιέσεων. Για την Ελλάδα, αυτό απαιτεί την αντιμετώπιση της «φτώχειας μετακίνησης», καθώς η εξάρτηση από το ιδιωτικό αυτοκίνητο είναι συντριπτική, λόγω της απουσίας εναλλακτικών δηλαδή δημοσίου δικτύου συγκοινωνιών σε πολλές περιοχές.
Τα «αγκάθια» στον τομέα της Υγείας
Στον τομέα της υγείας, οι ανισότητες είναι χαοτικές. Το πιο κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού στις ορεινές και νησιωτικές περιοχές της Ελλάδας απέχει πάνω από 30 λεπτά από το πλησιέστερο νοσοκομείο. Πολλά κέντρα υγείας εκτός αστικών κέντρων αντιμετωπίζουν προβλήματα στελέχωσης και έλλειψη σύγχρονου εξοπλισμού, αν και τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σοβαρές προσπάθειες αναβάθμισής τους.
Η παιδική φροντίδα συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα των νέων οικογενειών να παραμείνουν στην περιφέρεια. Στην Ελλάδα, η προσβασιμότητα παρουσιάζει κενά, καθώς πολλοί γονείς στην περιφέρεια χρειάζονται πάνω από 30 λεπτά για να προσεγγίσουν μια επαρκή εκπαιδευτική δομή. Αυτή η έλλειψη επηρεάζει άμεσα τις επιλογές κατοικίας των οικογενειών και την τοπική προσφορά εργασίας και συντελεί στον φαύλο κύκλο ερήμωσης. Οι νέες οικογένειες δεν έχουν πρόσβαση σε επαρκείς υποδομές εκπαίδευσης και φεύγουν από την επαρχία. Έτσι, η τελευταία χάνει νέους και ειδικευμένους ανθρώπους, με αποτέλεσμα να μην είναι ελκυστική σε επενδυτές.
Με τη γήρανση να καλπάζει, οι ανάγκες φροντίδας στην ύπαιθρο είναι εκρηκτικές. Στις αγροτικές περιοχές, η υψηλή συγκέντρωση ηλικιωμένων απαιτεί ποιοτική υγειονομική περίθαλψη και υπηρεσίες κοινωνικής μέριμνας, οι οποίες όμως είναι συχνά οι πιο δύσκολες και ακριβές στην παροχή τους σε ορεινές περιοχές.
Τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν
Σύμφωνα με τη μελέτη, στην Ελλάδα, οι ορεινές περιοχές και η νησιωτικότητα λειτουργούν ως «πολλαπλασιαστές ανισοτήτων». Προτείνεται να συνεχιστούν οι επενδύσεις οδικές υποδομές, κινητές μονάδες υγείας και τηλεϊατρική, οι οποίες δεν «αντικαθιστούν» απλώς τις υπηρεσίες, αλλά μειώνουν τα χωρικά εμπόδια στο σημείο ακριβώς όπου η γεωγραφία μετατρέπεται σε κοινωνικό αποκλεισμό. Το πρόβλημα είναι πως πολλά έργα ολοκληρώνονται αλλά οι τοπικές αρχές δεν έχουν τα χρήματα και το προσωπικό για να τα συντηρήσουν ή να κρατήσουν ανεκτό επίπεδο ποιότητας. Στο μέλλον, τονίζεται, οι επενδύσεις σε εξοπλισμό θα πρέπει να εγκρίνονται μόνο εάν συνοδεύονται από ένα δεσμευτικό πλάνο στελέχωσης και μέσω κοινοτικών προγραμμάτων.
Στη μελέτη προτείνεται η θέσπιση «Εγγυημένου Χρόνου Πρόσβασης» σε συγκεκριμένες υπηρεσίες. Η Ελλάδα καλείται να ορίσει έναν «ελάχιστο κατάλογο» κοινωνικών υπηρεσιών, σε υγεία, εκπαίδευση κ.λπ., με αυστηρά γεωγραφικά κριτήρια. Το Δημόσιο πρέπει να εγγυάται ότι κανένας κάτοικος της ορεινής Πίνδου ή των μικρών νησιών δεν θα απέχει περισσότερο από 30 λεπτά από μια επαρκή δομή πρωτοβάθμιας υγείας.
Για την αντιμετώπιση της «μεταφορικής φτώχειας», δηλαδή της έλλειψης επαρκούς δικτύου συγκοινωνιών, προτείνεται η χρηματοδότηση καινοτόμων λύσεων, όπως οι μεταφορές «κατόπιν αιτήματος» (on-demand transport), ειδικά για τις περιοχές της Ελλάδας με χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα, ώστε να αρθεί ο αποκλεισμός των ηλικιωμένων. Στην ουσία θα υπάρχουν λεωφορεία ή βαν ή μικρότερα οχήματα που θα κυκλοφορούν κατόπιν αιτήματος από συγκεκριμένο αριθμό κατοίκων ενός χωριού ή κωμόπολης.
https://www.iefimerida.gr
