Ο απόπατος της ελληνικής τηλεόρασης

Πρωινάδικα, μεσημεριανάδικα και το ατελείωτο πανηγύρι της παρακμής

Όποιος θέλει να βρει επιχειρήματα για το ότι στη σημερινή κοινωνία έχει θριαμβεύσει η υποκουλτούρα, δεν έχει παρά να παρακολουθήσει τη σημερινή ελληνική τηλεόραση. Οι εκπομπές των κεντρικών media, ακόμη και τα δελτία ειδήσεων, έχουν εξελιχθεί σε έναν θρίαμβο της υποκουλτούρας. Έναν ιλουστρασιόν βούρκο, όπου έννοιες όπως ποιότητα και αξιοπιστία δεν υπάρχουν καν και όπου τα πάντα θυσιάζονται στον βωμό των εντυπώσεων και της τηλεθέασης. Δεν πρόκειται για υπερβολή. Όπως γλαφυρά περιέγραψε ένας σχολιαστής, η TV σκοπίμως παρασύρει την κοινωνία σ’ έναν οχετό αγραμματοσύνης και κακού γούστου, δίχως ίχνος κουλτούρας, μετατρέποντας τους πολίτες σε κάτι χειρότερο κι από το ίδιο της το προϊόν.

Κάποτε μιλούσαμε για την trash TV, τις εκπομπές που είχαν ως στόχο το κουτσομπολιό, την έκθεση, τη γελοιοποίηση. Αυτός ο οχετός υποχώρησε, αφού μια Τατιάνα έχει μείνει να κρατά τα μπόσικα, και κάνα-δυο κακοί μιμητές της. Αλλά… ο οχετός δεν έφυγε, αντίθετα “απλώθηκε” σε όλο το πρόγραμμα και πρωτίστως την πρωινή και μεσημεριανή ζώνη.

Κι αυτά τα τηλε-σκουπίδια δεν τελειώνουν, δεν εξαντλούνται, μονάχα ανακυκλώνονται. Στις επόμενες παραγράφους ρίχνουμε μια καυστική ματιά σε αυτήν την παρακμή, εστιάζοντας στα πρωινάδικα και μεσημεριανάδικα σόου, καθώς και στις δήθεν ερευνητικές εκπομπές που εμπορεύονται την τραγωδία. Η γλώσσα θα είναι αιχμηρή και ειρωνική, όμως η κοινωνική κριτική απολύτως σοβαρή.

Ανακύκλωση πανελιστών και θεμάτων

Οι εκπομπές που γεμίζουν το πρόγραμμα της “ψυχαγωγικής” πρωινής και μεσημεριανής ζώνης, στα αθηναϊκά κανάλια “εθνικής εμβέλειας”, εδώ και πολλά χρόνια ανακυκλώνουν την ίδια συνταγή και τους ίδιους ανθρώπους. Λαμπερές παρουσιάστριες με πλατιά, σχεδόν ραδιενεργά χαμόγελα περιφέρονται σε τεράστια στούντιο, συνομιλώντας με πανελίστες απροσδιόριστης επαγγελματικής ιδιότητας, με μόνο προσόν την ενδελεχή γνώση του “κίτρινου” Τύπου. Η συγκεκριμένη κάστα “τηλεπανελιστών” είναι μια ομάδα όπου η είσοδος είναι δύσκολη και ως εκ τούτου ανακυκλώνονται από εκπομπή σε εκπομπή. Σήμερα σχολιάζουν στο πάνελ της Φαίης Σκορδά, αύριο μετακομίζουν στην Κατερίνα Καινούργιου, μεθαύριο μπορεί να εμφανιστούν δίπλα στον Γιώργο Λιάγκα ή τη Σταματίνα Τσιμτσιλή. Οι ίδιες φιγούρες, οι ίδιες ατάκες, σε ένα αέναο rotation που διαφημίζεται ως “φρέσκο” πρόγραμμα.

Και η ειδικότητά τους; Να ανακυκλώνουν “υλικό” (κυρίως… κουτσομπολιό και ξεκατινιάσματα) από κάποιο ριάλιτι ή talent show, αναπαράγοντας τα κουτσομπολιά που κυκλοφορούν “στον χώρο” και περιφέρονται από κανάλι σε κανάλι. Για να έχουμε και μια… “ποικιλία” δίπλα στο ξεκατίνιασμα, οι ίδιες εκπομπές προσφέρουν και μία πρόχειρη σαλάτα θεματολογίας: δήθεν συμβουλές ομορφιάς (κυρίως ελαφρά συγκαλυμμένες διαφημίσεις κρεμών που τυχαίνει να λανσάρει η ίδια η παρουσιάστρια), γρήγορες συνταγές μαγειρικής, ζώδια για το “καλό feng shui” της ημέρας. Και ως γαρνιτούρα “αποκλειστικές” συνεντεύξεις με ηθοποιούς σειρών του σταθμού για να μας “αποκαλύψουν” εξελίξεις που ήδη έχουν παίξει στα trailers. Και η συνταγή βεβαίως δεν είναι καινούργια. Από την εποχή που έφερε στην ελληνική τηλεόραση αυτόν τον τύπο εκπομπής η Ρούλα (Κορομηλά) των ’90s και το τελειοποίησε η Ελένη (Μενεγάκη). Μόνο που τότε είχε μια αθώα, ίσως ακόμη και cult αφέλεια. Σήμερα είναι απλώς μια ατέρμονη, κακόγουστη επανάληψη της ίδιας φόρμας, δίχως ουσία και ειρμό.

Αλλά καθώς το κοινό θα κουραστεί από την αέναη επανάληψη, τα πρωινάδικα πλέον δε διστάζουν να ενσωματώσουν και “κοινωνικά θέματα”. Να δείξουν ότι είναι και… σοβαροί! Δηλαδή, όταν ξεμένουν από ριάλιτι και ίντριγκες, περιλαμβάνουν σκάνδαλα και δράματα που απασχολούν την επικαιρότητα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η διαβόητη υπόθεση της “Ρούλας της Πάτρας” – της μητέρας που κατηγορείται για τους θανάτους των παιδιών της. Η τραγωδία αυτή έγινε για μήνες βασικό θέμα σχολιασμού στα ψυχαγωγικά πλατό, με τους πανελίστες να παριστάνουν τους ανακριτές και τους ειδικούς ψυχολόγους, αναμασώντας ανατριχιαστικές λεπτομέρειες σε καθημερινή βάση. Αυτό που άλλοτε θα ήταν αποκλειστικό αντικείμενο σοβαρού δελτίου ειδήσεων ή έρευνας, τώρα γίνεται ακόμα ένα κομμάτι του lifestyle καφενείου κάθε πρωί. Όπως το έθεσε εύστοχα ο γνωστός κριτικός Ηλίας Φραγκούλης, η “πρωινομεσημεριανατζού” τηλεόραση τάχα εκσυγχρονίστηκε: προσποιείται ότι συγκινείται με κοινωνικά ζητήματα, αλλά απλώς τα προσθέτει στο σετάκι των στερεοτύπων της για να κρατήσει το ενδιαφέρον.

Τα γελοία “αυτογκόλ” της TV

Η ένδεια περιεχομένου οδηγεί και σε γελοίες δημοσιογραφικές πρακτικές. Το φαινόμενο της “συνέντευξης μέσα από αυτοκίνητο” αξίζει ειδική μνεία. Έχουμε φτάσει στο σημείο που οι εκπομπές κυνηγούν ανθρώπους μέχρι το πάρκινγκ ή το αεροδρόμιο, απλώνοντας μικρόφωνα σε μισάνοιχτα παράθυρα αυτοκινήτων για μια δήλωση των 5 δευτερολέπτων. Στήνονται ολόκληρα ρεπορτάζ γύρω από το αν ο τάδε τραγουδιστής είπε «όλα καλά, ευχαριστώ», φεύγοντας από το νοσοκομείο μέσα στο SUV του.

Και δε σταματά εδώ η γελοιότητα. Παίζουν και πιο “πονηρές” καταστάσεις, όπως η εσωτερική συνεννόηση μεταξύ των εκπομπών του ίδιου ομίλου, οι οποίες αλληλοτροφοδοτούνται με θεματολογία: λ.χ. ένα “αποκλειστικό” θέμα εμφανίζεται ταυτόχρονα σε δύο εκπομπές του ίδιου καναλιού – καθόλου σύμπτωση. Πρόκειται για στημένο παιχνίδι: η πρωινή εκπομπή πετάει το δόλωμα, η μεσημεριανή το πιάνει και το «αποκλειστικό» αναπαράγεται ξανά και ξανά εντός του ίδιου σταθμού, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση ότι κάτι σημαντικό συμβαίνει. Την ίδια στιγμή, αν κάποιος παρουσιαστής του “κύκλου” κάνει γκάφα ή ξεσηκώσει “θύελλα” αντιδράσεων, οι υπόλοιποι “σφυρίζουν αδιάφορα” ή και τον καλύπτουν. Όλα μένουν στην οικογένεια, που λένε.

Προσωπικά δεδομένα στα… μανταλάκια

Σαν να μην έφταναν τα παραπάνω, η trash TV έχει απλώσει τα “πλοκάμια” της και στην ιδιωτική ζωή και τα προσωπικά δεδομένα δημοσίων προσώπων – και όχι μόνο. Ο όρος “κιτρινισμός” μάλλον ωχριά μπροστά σε αυτό που συμβαίνει πλέον: μια κουλτούρα υπερανάλυσης και ωμής παραβίασης προσωπικών δεδομένων on air. Δεν χρειάζεται να πάμε μακριά, μόλις τις τελευταίες μέρες βιώσαμε μια χαρακτηριστική περίπτωση. Ο δημοφιλής τραγουδιστής Γιώργος Μαζωνάκης βρέθηκε στο επίκεντρο της δημοσιότητας λόγω μιας οικογενειακής δικαστικής διαμάχης και της αιφνίδιας νοσηλείας του σε ψυχιατρική κλινική. Αντί τα μέσα να επιδείξουν στοιχειώδη σεβασμό – δεδομένου ότι μιλάμε για θέματα υγείας και οικογενειακές έριδες – είδαμε το ακριβώς αντίθετο: τα πρωινάδικα και τα infotainment δελτία έπεσαν σαν κοράκια πάνω στην ιστορία.

Το αποκορύφωμα; Διέρρευσε στα ΜΜΕ η κατάθεση της αδερφής του καλλιτέχνη σε δικαστική υπόθεση, όπου εκείνη έκανε ισχυρισμούς για χρήση ουσιών και ασταθή συμπεριφορά του αδερφού της. Αυτά είναι σαφέστατα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, κομμάτια μιας δικογραφίας και μάλιστα περιλαμβάνουν ιατρικά ζητήματα. Κι όμως, προβλήθηκαν δημοσίως! Ο νομικός εκπρόσωπος του Μαζωνάκη, Γ. Μερκουλίδης, χρειάστηκε να παρέμβει για να διαμαρτυρηθεί ότι πρόκειται για κατάφωρη παραβίαση ευαίσθητων δεδομένων

Δε σταμάτησαν εκεί. Σε μεσημεριανή εκπομπή του ΑΝΤ1 με τίτλο “Αποκαλύψεις”, έφτασαν στο σημείο να παρουσιάσουν αναλυτικά την ιατρική γνωμάτευση του ψυχιατρείου για τον Μαζωνάκη. Ναι, σωστά διαβάσατε: Διάβασαν on air το επίσημο έγγραφο του Δρομοκαΐτειου, με κάθε κωδικό διάγνωσης (F19, F39 κ.ο.κ.) και λεπτομέρεια, σαν να πρόκειται για το δελτίο καιρού! Πρόκειται για ιατρικό απόρρητο που ούτε ο στενός οικογενειακός κύκλος δε θα έπρεπε να γνωρίζει χωρίς άδεια – και όμως προβλήθηκε ως θέαμα μεσημεριάτικα, μπροστά στα μάτια εκατομμυρίων τηλεθεατών. Τέτοιο είναι το επίπεδο της τηλεοπτικής “δημοσιογραφίας” μας: ξεγυμνώνει ανθρώπους σε ευάλωτες στιγμές τους, μόνο και μόνο για λίγα λεπτά τηλεθέασης παραπάνω.

Δυστυχώς, η περίπτωση Μαζωνάκη δεν είναι μοναδική, αλλά ενδεικτική. Η τηλεοπτική “κλειδαρότρυπα” έχει γίνει κανόνας. Ό,τι πουλάει, παίζει – ακόμα κι αν αυτό σημαίνει διαπόμπευση προσωπικοτήτων, καταπάτηση κάθε δεοντολογίας και πιθανή παράβαση νόμων περί προσωπικών δεδομένων.

Εμπορευματοποίηση της τραγωδίας

Σε ένα τέτοιο τοπίο, ίσως δεν προκαλεί εντύπωση που ακόμα και η ανθρώπινη τραγωδία γίνεται εμπόρευμα. Οι λεγόμενες “ερευνητικές” εκπομπές της ελληνικής TV, που θεωρητικά υπάρχουν για να ρίχνουν φως σε εγκλήματα και σκοτεινές υποθέσεις, έχουν μετατραπεί σε κυνικές μηχανές παραγωγής φθηνών εντυπώσεων και άγρας τηλεθέασης. Αντί για νηφάλια έρευνα, πολλές φορές προσφέρουν κάτι που μοιάζει με αστυνομικό θρίλερ σε συνέχειες – με πραγματικούς ανθρώπους και τα δράματά τους ως το υλικό του σόου.

Κορυφαίο παράδειγμα, φυσικά, η εκπομπή “Φως στο Τούνελ”. Εδώ και δεκαετίες, η δημοφιλής παρουσιάστριά της ερευνά εξαφανίσεις και εγκλήματα, έχοντας στο ενεργητικό της μερικές εντυπωσιακές εξιχνιάσεις. Όμως, η ίδια συνταγή που της χάρισε νούμερα είναι και ο λόγος που δέχεται σφοδρή κριτική: κάθε υπόθεση παρουσιάζεται με δραματοποιημένες αναπαραστάσεις, μουσική αγωνίας, συνεντεύξεις θυμάτων και υπόπτων σε παράλληλη μετάδοση – εν ολίγοις, ένα ολοκληρωμένο πακέτο thriller για τον καναπέ του τηλεθεατή.

Δεν είναι λίγοι όσοι κατηγορούν αυτές τις εκπομπές για εκμετάλλευση του πόνου. Κάθε φορά που γίνεται ένα ειδεχθές έγκλημα, γνωρίζουμε ήδη το μοτίβο: Θα εμφανιστούν κάμερες στην κηδεία, θα δούμε τον πόνο των συγγενών σε κοντινό πλάνο, θα βγει η θεία, ο ξάδελφος, ο γείτονας να πουν on camera πόσο σοκαρισμένοι είναι. Και ύστερα θα αναλάβει η “ερευνητική” παρουσιάστρια να κάνει αυτό που ξέρει: Να συνδυάσει μαρτυρίες και στοιχεία on air, με τους τηλεθεατές σε ρόλο ενόρκων ή και… εθελοντών συνενόχων να παρακολουθούν. Και κάπου εδώ γεννάται το εύλογο ερώτημα: Υπηρετείται τελικά η δημοσιογραφική έρευνα ή η δίψα του κοινού για μακάβρια θεάματα;

Και δυστυχώς η κατηφόρα δε σταματά εδώ: και τα δελτία ειδήσεων, που κάποτε τα παρακολουθούσαμε για να ενημερωνόμαστε, έχουν πλέον μπει στο τρυπάκι της εμπορευματοποίησης της ανθρώπινης τραγωδίας. Τα δελτία σήμερα αφιερώνουν δυσανάλογα πολύ χρόνο σε “ανθρώπινες ιστορίες” με δακρύβρεχτο ύφος, και μάλιστα αντί να αντιμετωπίζουν τις τραγωδίες με διακριτικότητα και σεβασμό, γίνονται εξιλαστήρια θύματα ενός σόου που μας έχει εθίσει στη συνεχή συγκίνηση. Εθίζοντας έτσι τους τηλεθεατές στη βουλιμική κατανάλωση πόνου, και τελικά καθιστώντας απαθείς ή κυνικούς απέναντι στο δράμα των συνανθρώπων.

Οι αβάσταχτες γελοιότητες

Βεβαίως το ρεπερτόριο της γελοιότητας των αθηναϊκών media είναι ανεξάντλητο. Τι να πρωτοσχολιάσει κανείς; Τον Ευαγγελάτο που με τη βοήθεια της τεχνολογίας βρίσκεται μέσα σε… ηφαίστεια που εκρήγνυνται, υποβρύχια που βυθίζονται, ακόμη και… φρεσκοσκαμμένος τάφους; Ή τις λοταρίες 5-10 χιλ. ευρώ που βγάζει ο ίδιος; Και φυσικά η σύζυγός του, με το ίδιο ρεπερτόριο και μια ιδιαίτερη έφεση στην εκμετάλλευση κάθε τραγωδίας, την οποία “ξεζουμίζει” μέχρι… το τελευταίο δάκρυ.

Και σε κάθε κανάλι να υπάρχουν εκπομπές που βγάζουν στα φόρα εισαγγελικές έρευνες και ανακρίσεις, γελοιοποιώντας κάθε έννοια δικαιοσύνης και σοβαρότητας. Με καλεσμένους συχνότατα συνταξιούχους αστυνομικούς, οι οποίοι με τη σειρά τους ευτελίζουν το επάγγελμά τους, έχουν λόγο και άποψη επί παντός επιστητού ή ακόμη και ιατροδικαστές που παριστάνουν τους Πουαρό προς δόξαν της τηλεθέασης.

Η περίπτωση της ΕΡΤ

Από κοντά δυστυχώς και η κρατική τηλεόραση, η ΕΡΤ, που δεν την είχαμε συνηθίσει να συμμετέχει στο ρεζιλίκι των άλλων αθηναϊκών καναλιών, αλλά… προσπαθεί να μοιάσει όλο και περισσότερο σε αυτά. Η ΕΡΤ που, θυμίζουμε, έχει “προίκα” ετήσιο τζίρο 220 εκατ. ευρώ, τα οποία αντλεί από τους πολίτες της χώρας, για να… κάνει τη διαφορά και να μας ενημερώνει με σοβαρότητα και υπευθυνότητα. Και δώσ’ του τα σίριαλ με φόνους, ίντριγκες και δράματα, κακές αντιγραφές των χειρότερων λαϊκίστικων σειρών της ελληνικής τηλεόρασης.

Βεβαίως η ΕΡΤ έχει και τις ολοδικές της παθογένειες, διαχρονικά. Οι δημοσιογράφοι και λοιπό προσωπικού διορίζονται από “πάνω”, με ό,τι συνεπάγεται αυτό. Οι εκπομπές της ΕΡΤ μοιάζουν με ανακοινώσεις του κυβερνητικού εκπροσώπου ή διαφημιστικά της κυβέρνησης. Και να ’τανε μόνο αυτό. Οι διορισμένοι, αφού δεν έχουν καμία ανησυχία για τη δουλειά της, κάνουν… ό,τι γουστάρουν. Κάνει ο Κουβαράς πολιτικές συζητήσεις… ε, παίρνει και μια εκπομπή ακόμη με ταξιδάκια σε πρωτεύουσες ανά την Ευρώπη. Και στα καπάκια… και μια εκπομπή με μουσικούς, αφού έχει και τα απωθημένα του (τραγουδά, βλέπετε!). Κι αυτό είναι μόνο ένα παράδειγμα, γενικώς μιλάμε για… πανηγύρι. Και συνεχίζει και τη μάλλον προκλητική πρακτική, με τις αθλητικές μεταδόσεις. Λ.χ. να κόβει στα τάιμ άουτ στο πρόσφατο Ευρωμπάσκετ… στο δευτερόλεπτο, μη χάσει κάνα φράγκο από τις στοιχηματικές που βάζουν τις διαφημίσεις τους – ούτε λόγος να ακούσουμε τις εντολές των προπονητών, να δούμε ενδιαφέρουσες φάσεις σε επανάληψη ή ό,τι άλλο. Το χρήμα να πέφτει, και ας… τη συντηρούμε εμείς με τις εισφορές μας!

Περιφερειακή τηλεόραση

Μια όαση στην ελληνική τηλε-έρημο
Αν μόνο τα κεντρικά media μπορούσαν να μάθουν από τα περιφερειακά, η τηλεόρασή μας θα ήταν τόσο μα τόσο καλύτερη
Βεβαίως στην εικόνα απόλυτου βόθρου στο τηλεοπτικό τοπίο, τα περιφερειακά Μέσα Ενημέρωσης είναι μια αχτίδα σοβαρότητας, ποιότητας και αξιοπρέπειας. Φτάνουν; Όχι, φυσικά, διότι όσο κυριαρχεί στο κεντρικό τηλεοπτικό σκηνικό η σαπίλα, οι προσπάθειες της περιφερειακής τηλεόρασης, που συντηρεί μια τηλεοπτική πραγματικότητα δίχως ακρότητες και φθηνούς εντυπωσιασμούς, δίχως χυδαία εκμετάλλευση του ανθρώπινου πόνου, δίχως να “κρεμά στα μανταλάκια” ανθρώπους, περνάνε… στο ντούκου. Τουλάχιστον οι προσπάθειες των ανθρώπων που εργάζονται στα περιφερειακά τηλεοπτικά κανάλια μάς λένε δυνατά ότι “υπάρχει μια άλλη τηλεόραση”. Μπορείς να κάνεις μεσημεριανάδικο δίχως τοξικά πάνελ που ανακυκλώνουν χυδαία κουτσομπολιά. Μπορείς να στήσεις ψυχαγωγικές εκπομπές που δε θα μυρίζουν βόθρο. Μπορείς να έχεις δελτία ειδήσεων που θα αναζητούν την είδηση και την ενημέρωση του πολίτη και όχι τον φθηνό και χυδαίο εντυπωσιασμό. Αν μόνο τα κεντρικά media μπορούσαν να μάθουν από τα περιφερειακά, η τηλεόρασή μας θα ήταν τόσο μα τόσο καλύτερη.

EΣΡ, ΕΣΗΕΑ
Θεσμοί σε ρόλο διακοσμητικό

Μέσα σε όλο αυτό το ζοφερό τοπίο, θα περίμενε κανείς οι αρμόδιοι θεσμοί να επιχειρήσουν, έστω, να βάλουν “φρένο” στην ασυδοσία. Υπάρχουν, άλλωστε, όργανα όπως το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ), που κατά το Σύνταγμα οφείλει να ελέγχει το ραδιοτηλεοπτικό περιεχόμενο, και η Ένωση Συντακτών (ΕΣΗΕΑ), που επιβλέπει την τήρηση της δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Δυστυχώς, η μέχρι τώρα στάση τους μπορεί να χαρακτηριστεί τουλάχιστον χλιαρή – αν όχι εντελώς αναποτελεσματική – απέναντι στην τηλεοπτική ασυδοσία.

Το ΕΣΡ κατά καιρούς έχει επιβάλει πρόστιμα για ακραίες περιπτώσεις. Ναι, έχουν υπάρξει αποφάσεις – π.χ. τη δεκαετία του ’90 έριξε “καμπάνες” σε trash εκπομπές, όπως το περιβόητο “Ερωτοδικείο”, ή πιο πρόσφατα τιμώρησε κανάλια για ρατσιστικά σχόλια ή προσβολές προσωπικοτήτων. Όμως αυτές οι ενέργειες είναι ελάχιστες και εκ των υστέρων. Στην πράξη, οι περισσότερες κακοποιητικές πρακτικές της TV περνούν χωρίς καμία κύρωση.

Παρόμοια εικόνα παρουσιάζει και η ΕΣΗΕΑ στο κομμάτι της τηλεοπτικής δημοσιογραφίας. Όταν μια εκπομπή εξευτελίζει θύμα σεξουαλικής επίθεσης on air, η Ένωση Συντακτών – μετά βίας και καθυστερημένα – ίσως ασχοληθεί να ασκήσει πειθαρχικό έλεγχο στους εμπλεκόμενους “δημοσιογράφους”. Θυμίζουμε ότι στην περίπτωση του Γιώργου Λιάγκα, όπου χρειάστηκε κατακραυγή για να τιμωρηθεί με… έξι μήνες διαγραφή. Δηλαδή, τίποτα!

Ακόμα κι όταν ομάδες πολιτών ή ανεξάρτητες οργανώσεις προσπαθούν να καταγγείλουν επίσημα τέτοια φαινόμενα, συναντούν την αδράνεια ή τη γραφειοκρατική μετάθεση ευθυνών. Είναι να απορεί κανείς: Τι πρέπει να συμβεί για να αναλάβουν δράση οι αρμόδιοι; Πόσες ακόμη διαπομπεύσεις ανθρώπων, πόσες γελοιοποιήσεις θυμάτων, πόσοι ευτελισμοί της κοινής λογικής πρέπει να παιχτούν στο γυαλί;

Το μεγάλο ερώτημα
Τι τηλεόραση αξίζουμε;

Μετά από όλα αυτά, το ερώτημα είναι προφανές: Ποια τηλεοπτική πραγματικότητα συντηρούμε και τι αξίζουμε ως κοινό; Η τηλεόραση, θέλοντας και μη, αντικατοπτρίζει και τη δική μας κοινωνία. Αν σήμερα κυριαρχούν η χυδαιότητα, η κενότητα και ο κυνισμός, μήπως αυτό λέει κάτι και για εμάς τους ίδιους; Γιατί, ας μην κρυβόμαστε, η ζήτηση συντηρεί την προσφορά. Οι εκπομπές αυτές υπάρχουν και βασιλεύουν γιατί έχουν κοινό. Οι πρωινομεσημεριανοί “βόθροι” αντλούν νούμερα, δηλαδή χρήμα από διαφημίσεις. Οι τραγωδίες-σόου συνεχίζονται γιατί εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι συντονίζονται κάθε εβδομάδα στο “Τούνελ”, περιμένοντας την επόμενη αποκάλυψη. Είναι πικρή αλήθεια, αλλά ο τηλεοπτικός κανιβαλισμός που περιγράψαμε τρέφεται τελικά από εμάς τους ίδιους.

Δηλαδή, αυτό είναι που μας αξίζει, διότι αυτό αποδεχόμαστε; Όχι, αξίζουμε καλύτερη ενημέρωση, ποιοτική ψυχαγωγία, σεβασμό στη νοημοσύνη και την αξιοπρέπειά μας. Αλλά θα τα έχουμε μόνο αν τα απαιτήσουμε. Όσο καθόμαστε παθητικά και παρακολουθούμε αυτό το τσίρκο, τόσο θα διαιωνίζεται. Η συνειδητή υποκουλτούρα που παράγεται από συγκεκριμένα συμφέροντα – μεγάλα κανάλια, διαφημιστές, ίσως και πολιτικούς που βολεύονται από μια κοινωνία αποχαυνωμένη – μας κρατάει καθηλωμένους. Μας ταΐζουν κουτσομπολιό, φόβο, θυμό, ψευτο-συγκίνηση, κι εμείς, αντί να αντιδρούμε, ζητάμε κι άλλο. Έτσι ο φαύλος κύκλος συνεχίζεται και οι ωφελημένοι χειροκροτούν: τα ταμεία τους γεμίζουν, ενώ η δημόσια σφαίρα αδειάζει από ουσία.

Ιδανικά, θα έπρεπε να πούμε φτάνει πια. Να αλλάξουμε κανάλι – μεταφορικά και κυριολεκτικά. Να στηρίξουμε όσες ελάχιστες υγιείς προσπάθειες υπάρχουν στην TV ή στο διαδίκτυο για έγκυρη ενημέρωση και ποιοτική ψυχαγωγία. Να κάνουμε κριτική σκέψη μέρος της καθημερινής μας “δίαιτας” αντί για τοξικά τηλεοπτικά σνακ. Αν το κοινό πάψει να επιβραβεύει την κακή τηλεόραση, αυτή θα αναγκαστεί είτε να βελτιωθεί είτε να σβήσει. Βέβαια, όλα αυτά ακούγονται ωραία στη θεωρία. Στην πράξη, η τηλεοπτική υποκουλτούρα είναι γλυκιά συνήθεια – εθιστική, όπως λένε, σαν το πρόχειρο φαγητό που, ενώ το ξέρεις ανθυγιεινό, συνεχίζεις να το τρως.

Το σίγουρο είναι πως κάτι πρέπει να αλλάξει. Δεν αξίζει στους Έλληνες τηλεθεατές αυτός ο καθημερινός διασυρμός της νοημοσύνης και της αισθητικής. Δε μας αξίζει μια τηλεόραση που μας θεωρεί ηλίθιους ή ηδονοβλεψίες. Από την άλλη, αν δεν κάνουμε τίποτα, ίσως τελικά αυτή η τηλεόραση να είναι ό,τι μας αξίζει… Αυτός είναι ο μεγαλύτερος προβληματισμός: Μήπως συνηθίσαμε τόσο πολύ το τέλμα, ώστε το θεωρούμε φυσιολογικό;

Η ελπίδα πεθαίνει τελευταία, λένε. Ας ελπίσουμε λοιπόν ότι κάποια στιγμή σύντομα, η ελληνική τηλεόραση – κι εμείς μαζί της – θα ξυπνήσει από αυτόν τον λήθαργο. Θα αντιληφθεί ότι ο πάτος δεν είναι επίτευγμα, ότι η ποιότητα δεν είναι εχθρός της τηλεθέασης. Ίσως τότε να μπορέσουμε να πούμε πραγματικά “καλημέρα” σε κάτι καλύτερο και “καληνύχτα” στην παρακμή που μας ταλανίζει. Μέχρι τότε, το τηλεκοντρόλ είναι στα χέρια μας. Ας το χρησιμοποιήσουμε συνετά. Ας επιλέγουμε λ.χ. τα περιφερειακά κανάλια, οι εκπομπές των οποίων δε μοιάζουν με το χάλι των κεντρικών media

Πηγή: www.neakriti.gr