Χαρές και γέλια στα προαύλια σχολείων της Εύβοιας – Αγωνία στο δημοτικό του Μύτικα για τα καλώδια του ΑΔΜΗΕ

Μία ζεστή υποδοχή συνοδευόμενη από ευχάριστες μουσικές νότες δείχνει τη καλή διάθεση των εκπαιδευτικών για ένα καλό σχολικό ξεκίνημα. Στο 2ο δημοτικό σχολείο από το πρωί στα μεγάφωνα έπαιζε ξένη και ελληνική μουσική, ενώ η δ/ντρια Ελένη Μιτζιφίρη, υποδεχόταν τους μαθητές στην είσοδο, χαιρετώντας το κάθε παιδί ξεχωριστά. Ο αγιασμός πραγματοποιήθηκε παρουσία του αντιπεριφερειάρχη Εύβοιας, Γιώργου Κελαϊδίτη, του δημάρχου Ερέτριας, Νίκου Γουρνή, των αντιδημαρχών, Βούλας Αμερικάνου και Γιώργου Κατέβα.

Στο σχολείο ανακαινίστηκαν οι τουαλέτες και ολοκληρώθηκε το έργο του αποχετευτικού. Βασικό αίτημα της δημοτικής αρχής προς την Περιφέρεια να καθαρίσει τα ρέματα που περνούν πίσω από τα σχολεία.

Τον δικό τους αγώνα δίνουν εκπαιδευτικοί, γονείς και δημοτική αρχή Χαλκιδέων στο δημοτικό σχολείο του Μύτικα. Εκεί οι ευχές τους δεν αφορούσαν μόνο το σχολικό έτος 2025-2026, αλλά και να σταματήσει οριστικά το έργο του ΑΔΜΗΕ έξω από το σχολείο με την τοποθέτηση καλωδίων υπερυψηλής τάσης.

Η δήμαρχος Χαλκιδέων δήλωσε ενώπιον γονέων, εκπαιδευτικών και παιδιών πως δεν θα δώσουν άδεια για κυκλοφοριακές ρυθμίσεις που ζητά εκ νέου ο ΑΔΜΗΕ, ώστε να πετύχουν έστω και το προσωρινό πάγωμα του έργου. Με την ευχή ότι η Αποκεντρωμένη Διοίκηση δεν θα παρέμβει όπως παρενέβη στην πρώτη άδεια που ζήτησαν και είχε μπλοκαριστεί από τη Δημοτική Αρχή Χαλκιδέων. Στόχος τους βέβαια, είναι, να πετύχουν την οριστική αποτροπή διέλευσης των καλωδίων μέσα από το χωριό. Άλλωστε, στην μελέτη υπάρχει ενναλακτική όδευση, κάτι που ο ΑΔΜΗΕ και η ανάδοχος εταιρεία δεν πράττει.

Τα συμπεράσματα της έρευνας του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Φυσικής Ιατρικής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου για την επικινδυνότητα του έργου, κυριώς σε μικρά παιδιά είναι ξεκάθαρα και μιλούν για εκτεταμένες επιδημιολογικές μελέτες, που κάνουν λόγω για τη συσχέτιση ασθενειών με την έκθεση σε μαγνητικά πεδία με εύρος τιμών πολύ χαμηλότερων από τις τιμές μέτρησης της ΑΔΜΗΕ. Ειδικότερα, γίνεται λόγος για την παιδική λευχαιμία μιας και τα παιδιά είναι περισσότερο ακτινοευαίσθητα από τους ενήλικες.

ΠΑΡΑΤΙΘΕΝΤΑΙ ΚΑΠΟΙΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑ:

Η έκθεση που ακολουθεί αφορά στην αξιολόγηση της επικινδυνότητας από την

έκθεση της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας στην περιοχή του Μύτικα Χαλκίδας

λόγω της εγκατάστασης ενός πλήρους καλωδιακού συστήματος διπλού κυκλώματος

400 kV AC ΧΑΛΚΙΔΑ – Τ/Δ ΑΦΡΑΤΙ. Η υπόγεια όδευση διέρχεται κατά μήκος της οδού

Μύτικα για περίπου 2900 μέτρα μέχρι την Ε.Ο. Χαλκίδας Αλιβερίου. Η κατασκευή του

εν λόγω Έργου διενεργείται στο πλαίσιο αποκατάστασης βλάβης του υφιστάμενου

υπόγειου τμήματος της Γ.Μ. διπλού κυκλώματος 400kV AC ΚΥΤ Λάρυμνας – ΚΥΤ

Αλιβερίου, η οποία προέκυψε κατά την κακοκαιρία Θάλεια, τον Αύγουστο 2020.

Τα παιδιά είναι πιο ευάλωτα στην έκθεση σε ραδιοσυχνότητες RF από τους

ενήλικες, καθώς προκύπτει από έρευνες σχετικά με την επίδραση των ανατομικών

χαρακτηριστικών στην έκθεση συγκεκριμένων οργάνων18,19. Το νευρικό σύστημα των

παιδιών είναι πιο ευαίσθητο από αυτό των εφήβων20. Ο μυελός των οστών τους έχει

υψηλότερη ηλεκτρική αγωγιμότητα, οπότε η έκθεση σε RF μπορεί να υπερβεί έναν

παράγοντα 10 σε σύγκριση με τους ενήλικες21. Οι περιοχές του εγκεφάλου τους (π.χ.

ιππόκαμπος, υποθάλαμος, παρεγκεφαλίδα) εμφανίζουν υψηλότερο τοπικό ρυθμό

απορρόφησης (psSAR) από αυτόν των ενηλίκων.

Το 1998 δόθηκαν από την Διεθνή Επιτροπή Προστασίας από τη Μη-Ιοντίζουσα

Ακτινοβολία (ICRP) οδηγίες22 για τα όρια έκθεσης του κοινού και των επαγγελματιών

σε ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία. Όπως παρατηρείται υπάρχει η τάση για τη μείωση των ορίων ασφαλούς έκθεσης στη

μαγνητική ακτινοβολία με την πάροδο των χρόνων σταθμίζοντας και λαμβάνοντας

υπόψη τις σχετικές επιστημονικές δημοσιεύσεις και τις επιδημιολογικές μελέτες που

προκύπτουν.

ΤΡΟΠΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Έχουν προταθεί διάφοροι τρόποι προστασίας για να αντιμετωπιστεί η επιστημονική

αβεβαιότητα. Τα τελευταία χρόνια, αυξημένη αναφορά έχει γίνει σε πολιτικές

προφύλαξης και ειδικότερα στην Αρχή της Προφύλαξης, η οποία περιλαμβάνεται

στην αναφορά του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Η Αρχή της Προφύλαξης είναι ένα εργαλείο διαχείρισης κινδύνου που εφαρμόζεται

σε καταστάσεις επιστημονικής αβεβαιότητας, όπου μπορεί να υπάρχει ανάγκη να

ενεργήσουμε πριν υπάρξει ισχυρή απόδειξη βλάβης. Σκοπός της είναι να

δικαιολογήσει τη σύνταξη προσωρινών απαντήσεων σε πιθανούς σοβαρούς κινδύνους για την υγεία μέχρι να είναι διαθέσιμα επαρκή δεδομένα για την ανάπτυξη

πιο επιστημονικά βασισμένων απαντήσεων. Η Αρχή της Προφύλαξης αναφέρεται στο

διεθνές δίκαιο24,25 και αποτελεί τη βάση για την ευρωπαϊκή περιβαλλοντική

νομοθεσία26. Έχει επίσης αναφερθεί σε ορισμένες εθνικές νομοθεσίες, για

παράδειγμα στον Καναδά27 και το Ισραήλ28. Η Αρχή της Προφύλαξης και η σχέση της

με την επιστήμη και την ανάπτυξη προτύπων έχουν συζητηθεί σε πολλές

δημοσιεύσεις.

Προσεκτική αποφυγή:

Αυτή η πολιτική βασισμένη στην προφύλαξη αναπτύχθηκε

για τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία συχνότητας ρεύματος. Ορίζεται ως η λήψη μέτρων

για τη μείωση της ανθρώπινης έκθεσης σε πεδία ELF με την ανακατεύθυνση των

εγκαταστάσεων και τον επανασχεδιασμό των ηλεκτρικών συστημάτων και συσκευών

με χαμηλό έως μέτριο κόστος. Η προσεκτική αποφυγή έχει υιοθετηθεί ως μέρος της

πολιτικής σε αρκετές χώρες, όπως η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία και η Σουηδία

(πίνακας 7). Τα μέτρα χαμηλού κόστους που μπορούν να ληφθούν περιλαμβάνουν

την εκτροπή νέων γραμμών ηλεκτρικού ρεύματος μακριά από τα σχολεία και την

δια μόρφωση της φάσης των αγωγών γραμμών ηλεκτρικού ρεύματος για τη

μείωση των μαγνητικών πεδίων κοντά στις ζώνες διέλευσης.

Όρια έκθεσης που ισχύουν στην Ελλάδα.

Τα όρια που ισχύουν στην Ελλάδα καθορίζονται από την Κ.Υ.Α. υπ’αριθμ. 3060 (ΦΟΡ)

238 (Φ.Ε.Κ. 512 τ.Β’ 2002) “Μέτρα προφύλαξης του κοινού από την λειτουργία

διατάξεων εκπομπής ηλεκτρομαγνητικών πεδίων χαμηλών συχνοτήτων”34 και είναι

σύμφωνα με τις οδηγίες της ICNIRP (International Commission on Non-Ionizing

Radiation Protection) του 1998 αλλά και των νεότερων οδηγιών της ICNIRP του 2010.

Τα κοινά όρια της οδηγίας της ICNIRP και της σύστασης του Συμβουλίου της

Ευρωπαϊκής Ένωσης για την συνεχή έκθεση του κοινού σε πεδία συχνότητας 50Ηz

είναι:

• για την μαγνητική επαγωγή: Β= 100μΤ

• για την ένταση του ηλεκτρικού πεδίου: Ε= 5kV/m.

Η εγκατάσταση γραμμών μεταφοράς και υποσταθμών του συστήματος ηλεκτρικής

ενέργειας εντός ή πλησίον κατοικημένων περιοχών γίνεται σύμφωνα με τις

θεσμοθετημένες προδιαγραφές, ώστε να εξασφαλίζεται η συμμόρφωση με τα όρια

ασφαλούς έκθεσης του γενικού πληθυσμού σε όλα τα γειτονικά σε αυτές σημεία, στα

οποία μπορεί να υπάρχει ανθρώπινη πρόσβαση.

Στην Ελλάδα, η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (ΕΕΑΕ) έχει ως σκοπό τον

έλεγχο της τήρησης των θεσμοθετημένων ορίων ασφαλούς έκθεσης του κοινού.

Αρμοδιότητά της είναι η προστασία του γενικού πληθυσμού, των ασθενών, των εργαζομένων και του περιβάλλοντος από τις τεχνητά παραγόμενες μη ιοντίζουσες ακτινοβολίες. Κλιμάκια της ΕΕΑΕ πραγματοποιούν επί τόπου μετρήσεις των επιπέδων των δημιουργούμενων ηλεκτρικών και μαγνητικών πεδίων στο περιβάλλον όλων των τύπων γραμμών, υποσταθμών και διατάξεων του

συστήματος μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη τη χώρα. Την

περίοδο 2000-2023 σε σύνολο 850 ελέγχων την περίοδο, σε 12 περιπτώσεις

διαπιστώθηκαν υπερβάσεις των ορίων ασφαλούς έκθεσης του κοινού. Για καθεμία

από αυτές τις περιπτώσεις η ΕΕΑΕ ενήργησε αρμοδίως σύμφωνα με την κείμενη

νομοθεσία, προκειμένου να αρθεί η αιτία της δυσλειτουργίας και να ληφθούν τα

αναγκαία, κατά περίπτωση, μέτρα προφύλαξης του κοινού.

Aξιολόγηση των κινδύνων έκθεσης από τo Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Φυσικής ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΥΤΙΚΑ:

Στην έκθεση της η ΑΔΜΗΕ αναφέρει ότι πραγματοποίησε μελέτη προσομοίωσης σε

ύψος 1 m από το έδαφος και οριζόντια απόσταση 2 m από τα άκρα χαντακιού καθώς

και επί τόπου μετρήσεις για διάφορες αποστάσεις. Βάσει των αποτελεσμάτων της

μελέτης, οι τιμές της έντασης του μαγνητικού πεδίου των ΥΓ κυκλωμάτων στην οδό

Μύτικα σε καμία περίπτωση δεν ξεπερνούν τα 10μΤ (Σημεία Σύγκλισης Κυκλωμάτων), δηλαδή είναι 10 φορές κάτω από τα ασφαλή όρια.

Ωστόσο, σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό Yγείας (ΠΟΥ)2 υπάρχουν

επιδημιολογικές και πειραματικές μελέτες, οι οποίες έχουν διαπιστώσει ότι η έκθεση

σε μαγνητικά πεδία χαμηλής έντασης ακόμη και κάτω από τα ασφαλή όρια των 100

μΤ συσχετίζεται με πλήθος ασθενειών, όπως νευρολογικά προβλήματα, διαταραχές

ύπνου, ενδοκρινολογικά προβλήματα, καρκινογένεση κ.α.

Η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) εξετάζοντας τις

επιδημιολογικές μελέτες έχει κατατάξει και κατέταξε τα ΕLF στην κατηγορία 2Β, ως

«πιθανώς καρκινογόνα για τον άνθρωπο»38. Χαρακτηριστικά, υπάρχουν αρκετές μελέτες που αναφέρουν ότι η καθημερινή χρόνια έκθεση σε μαγνητικά πεδία πάνω από 0.3–0.4 μT συσχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο παιδικής λευχαιμίας.

Στην περίπτωση των ενηλίκων ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσματα μελετών για το καρκίνο του εγκεφάλου.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η ένταση του μαγνητικού πεδίου του καλωδιακού συστήματος του έργου της

υπόγειας παραλλαγής της Γ.Μ 400 ΚΩ ΚΥΤ ΛΑΡΥΜΝΑΣ-ΚΥΤ ΑΛΙΒΕΡΙΟΥ (τμήμα

Αυλίδα-Αφράτι) πέριξ του ποταμού Λήλαντα στην δυσμενέστερη περίπτωση

λειτουργίας του δεν ξεπερνά τα 10 μΤ, σύμφωνα με προσομοιώσεις της ΑΔΜΗΕ σε

συνεργασία με το ΕΜΠ και τις σχετικές επιτόπιες μετρήσεις. Αυτό είναι περίπου 10

φορές κάτω από το όριο των 100 μΤ που ορίζει η Διεθνής Επιτροπή Προστασίας από

την Μη Ιοντίζουσα Ακτινοβολία (ICNIRP), το οποίο συμπίπτει και με το όριο της

ελληνικής νομοθεσίας.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον ΠΟΥ η τιμή αυτή του μαγνητικού πεδίου δεν μπορεί να

θεωρηθεί αμελητέα για την υγεία εφόσον υπάρχουν εκτεταμένες επιδημιολογικές

μελέτες, που κάνουν λόγω για τη συσχέτιση ασθενειών με την έκθεση σε

μαγνητικά πεδία με εύρος τιμών πολύ χαμηλότερων από τις τιμές μέτρησης της

ΑΔΜΗΕ.

Επιπλέον, με δεδομένο τις Αρχές της Προφύλαξης και τις αρχές της

θα πρέπει ο γενικός πληθυσμός να εκτίθεται σε όσο το

δυνατόν μικρότερη δόση εφόσον δεν έχει κάποιο άμεσο όφελος από αυτήν.

Ειδικότερα, γίνεται λόγος για την παιδική λευχαιμία μιας και τα παιδιά είναι

περισσότερο ακτινοευαίσθητα από τους ενήλικες. Χαρακτηριστικά αναφέρεται στα

συμπεράσματα μίας από τις προαναφερόμενες πρόσφατες μελέτες από 186.223

συμμετέχοντες-παιδιά ότι έχουν παρατηρηθεί σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ της

παιδικής λευκαιμίας και της έκθεσης σε χαμηλόσυχνα μαγνητικά πεδία των 0.2 μΤ,

0.3 μΤ και 0.4 Μτ.

Με δεδομένο ότι η οδός Μύτικα κατά μήκος της οποίας διασχίζουν τα υπόγεια

καλώδια διέρχεται έξω από ένα σχολείο, όπως και οι ίδιοι διαπιστώσαμε μετά από

επιτόπια επίσκεψη στην περιοχή, συστήνεται ότι είναι προτιμότερο να αναζητηθεί

μία εναλλακτική διαδρομή εγκατάστασης των κυκλωμάτων εκτός κατοικημένων

περιοχών, κάτι που όπως διαπιστώθηκε είναι εφικτό στη συγκεκριμένη περιοχή.